Bu ayet için henüz karşılaştırmalı AI analizi üretilmedi. Aşağıda müfessirlerin bu ayetle ilgili ham Arapça metinleri (varsa çevirisiyle) gösteriliyor.
Tefsirler
Ham tefsir metni — henüz yapay zekâ özeti/karşılaştırması yok, doğrudan kaynak metin
Taberî9-10. yy
Yüce Allah şöyle buyuruyor: Ey insan! Sen Rabbine doğru amel işlemektesin ve onunla O'na kavuşacaksın; amelin hayır olsun şer olsun. Yani amelin seni O'nun gazabından kurtaracak ve sana O'nun rızasını gerektirecek türden olsun; seni helak edecek şekilde O'nu sana gazaplandıracak türden olmasın. Bizim dediğimize benzer şekilde te'vil ehli de söylemiştir. Bunu söyleyenler: İbn Abbâs: "Allah'la karşılaşacağın bir amel işlersin, hayır olsun şer olsun" dedi. Katâde: "Ey Âdemoğlu, senin çaban zayıftır; kim çabasını Allah'a itaatte harcayabilirse yapsın; güç ve kuvvet ancak Allah'ladır" dedi. Ma'mer'in Katâde'den rivayetinde: "Rabbine doğru bir amel işlemektesin" denir. İbn Zeyd de: "Ona bir amel işlemektesin" dedi; (Mücâhid'den de:) "Kedh, ameldir." (İzâ'nın cevabı hakkında bazı Basralı nahivciler bunun) "gök yarıldığında" takdim ve tehir üzere (olduğunu söylemiş), bazı Kûfeli nahivciler ise bazı müfessirlerin cevap hakkındaki görüşünü nakletmiştir.
قال: عامل إلى ربك عملا، قال: كدحا: العمل وقوله: إذا السماء انشقت، على التقديم والتأخير. وقال بعض نحويي الكوفة: قال بعض المفسرين: جواب والآيات بعدها PageEndV24P235 ## || القول في تأويل قوله تعالى: يقول تعالى ذكره: يا أيها الإنسان إنك عامل إلى ربك عملا فملاقيه به: خيرا كان عملك ذلك أو شرا؛ يقول: فليكن عملك مما ينجيك من سخطه، ويوجب لك رضاه، ولا يكن مما يسخطه عليك فتهلك وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن سعد، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباس، يقول: تعمل عملا تلقى الله به خيرا كان أو شرا حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، قوله: إن كدحك يا ابن آدم لضعيف، فمن استطاع أن يكون كدحه في طاعة الله فليفعل، ولا قوة إلا بالله حدثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثور، عن معمر، عن قتادة، في قوله: قال: عامل له عملا حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد: وسمعته يقول في ذلك
Zemahşerî12. yy
(Kâdih ilâ rabbik:) Rabbine kavuşmaya, yani ölüme ve kavuşmayla temsil edilen ondan sonraki hale doğru cehd edersin. "Fe-mülâkîh": Ona mutlaka kavuşacaksın, ondan kaçış yoktur. Ve şöyle de denmiştir: "Mülâkîh"teki zamir kedhe (çabaya) aittir. (8. ayetteki) "yesîran": Sol taraf ehlinin sorguya çekildiği gibi, hakkında tartışma yapılmayan ve kendisini üzecek, ona ağır gelecek şeylerle itiraz edilmeyen, kolay ve hafif (bir hesap). Âişe'den (r.anhâ): Bu, (kulun) günahlarını tanıması, sonra ondan geçilmesidir. Hz. Peygamber'den (s.a.v.) şöyle buyurduğu rivayet edilir: "Hesaba çekilen azap görür." "Ya Rasûlallah, (Allah) 'Kolay bir hesapla hesaba çekilecek' buyurmuyor mu?" denildi. Buyurdu ki: "O, arzdır (amellerin gösterilmesidir); hesapta sorguya çekilen azap görür."
جاهد إلى لقاء ربك ، وهو الموت وما بعده من الحال الممثلة باللقاء { فملاقيه } فملاق له لا محالة لا مفر لك منه ، وقيل : الضمير في ملاقيه للكدح { يسيرا } سهلا هينا لا يناقش فيه ولا يعترض بما يسوءه ويشق عليه ، كما يناقش أصحاب الشمال . وعن عائشة رضي الله عنها : هو أن يعرف ذنوبه ، ثم يتجاوز عنه . وعن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال : ( 1280 ) ( من يحاسب يعذب فقيل يا رسول الله : فسوف يحاسب حسابا يسيرا . قال ذلكم العرض ، من نوقش في الحساب عذب )
Fahreddin er-Râzî12-13. yy
(İzâ'nın cevabı hakkındaki bir görüşe göre) sanki Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Ey insan, yaptığını göreceksin; o halde nimete kavuşmak için o gün için çabala, ey insan." "Kâdih" (çabalayan) hakkında bil ki kedh, insanın amelde gösterdiği ve kendisinde iz bırakacak kadar çaba harcadığı gayrettir; derisini tırmaladığında "kedeha cildehû" denir. "Rabbine doğru" hakkında üç görüş vardır. Birincisi: Sen Rabbine kavuşmaya, yani ölüme doğru çabalayıp durmaktasın; bu çaba o zamana kadar sürer. Bu tefsirde ince bir nükte vardır: Bu, insanın bu dünya hayatında baştan sona çaba, meşakkat ve yorgunluktan ayrılmadığını gerektirir. "İlâ" harfi gayenin sonunu bildirdiğinden, çabanın ve meşakkatin bu hayatın bitişiyle sona ermesi ve bu dünyadan sonra elde edilenin halis saadet ve rahmet olması gerektiğine delalet eder. Bu akla da uygundur; çünkü ahiretin dünyaya nispeti, dünyanın ana rahmine nispeti gibidir. Nasıl "Ey cenin, sen rahimden ayrılıncaya kadar çabalayıp durmaktasın" denebilir ve rahimden ayrıldıktan sonraki hal öncekine göre çabadan ve karanlıktan arınmış olursa, Allah'ın lütfundan ölümden sonraki halin de böyle olmasını umarız. İkincisi: Kaffâl dedi ki: Takdir şudur: Sen dünyanda, onunla Rabbine varacağın bir çaba ile çabalamaktasın; bu te'vile göre burada "ilâ" harfinin kullanılması güzel olur. Üçüncüsü: "İlâ"nın girişi, kedhin sa'y (koşma) anlamında olmasına dayanabilir; sanki "Amelinle Rabbine doğru koşmaktasın" demiştir. "Fe-mülâkîh" hakkında iki görüş vardır. Birincisi: Zeccâc dedi ki: Rabbine kavuşacaksın, yani O'nun hükmüyle karşılaşacaksın, ondan kaçış yoktur. Başkaları ise zamirin kedhe döndüğünü söylemiştir; ancak kedh bir ameldir, ameller ise kalıcı olmayan arazlardır, dolayısıyla onunla karşılaşmak imkânsızdır; o halde kastedilen, o amellerin açıklandığı kitapla karşılaşmaktır. Bu te'vil, bu ayetten sonra gelen sözle (kitabın verilmesiyle) pekişir.
كأنه تعالى قال : يا أيها الإنسان ترى ما عملت فاكدح لذلك اليوم أيها الإنسان لتفوز بالنعيم / أما قوله : فاعلم أن الكدح جهد الناس في العمل والكدح فيه حتى يؤثر فيها من كدح جلده إذا خدشه ، أما قوله : { إلى ربك } ففيه ثلاثة أوجه أحدها : إنك كادح إلى لقاء ربك وهو الموت أي هذا الكدح يستمر ويبقى إلى هذا الزمان ، وأقول في هذا التفسير نكتة لطيفة ، وذلك لأنها تقتضي أن الإنسان لا ينفك في هذه الحياة الدنيوية من أولها إلى آخرها عن الكدح والمشقة والتعب ، ولما كانت كلمة إلى لانتهاء الغاية ، فهي تدل على وجوب انتهاء الكدح والمشقة بانتهاء هذه الحياة / وأن يكون الحاصل بعد هذه الدنيا محض السعادة والرحمة ، وذلك معقول ، فإن نسبة الآخرة إلى الدنيا كنسبة الدنيا إلى رحم الأم ، فكما صح أن يقال : يا أيها الجنين إنك كادح إ ى الدنيا كنسبة الدنيا إلى رحم الأم ، فكما صح أن يقال : يا أيها الجنين إنك كادح إلى أن تنفصل من الرحم ، فكان ما بعد الانفصال عن الرحم بالنسبة إلى ما قبله خالصا عن الكدح والظلمة فنرجوا من فضل الله أن يكون الحال فيما بعد الموت كذلك وثانيهما : قال القفال : التقدير إنك كادح في دنياك كدحا تصير به إلى ربك فبهذا التأويل حسن استعمال حرف إلى ههنا وثالثها : يحتمل أن يكون دخول إلى على معنى أن الكدح هو السعي ، فكأنه قال : ساع بعملك { إلى ربك } أما قوله تعالى : { فملاقيه } ففيه قولان : الأول : قال الزجاج : فملاق ربك أي ملاق حكمه لا مفر لك منه ، وقال آخرون : الضمير عائد إلى الكدح ، إلا أن الكدح عمل وهو عرض ل لا مفر لك منه ، وقال آخرون : الضمير عائد إلى الكدح ، إلا أن الكدح عمل وهو عرض لا يبقى فملاقاته ممتنعة ، فوجب أن يكون المراد ملاقاة الكتاب الذي فيه بيان تلك الأعمال ، ويتأكد هذا التأويل بقوله بعد هذه الآية :
İbn Kesîr14. yy
Yani sen Rabbine doğru koşmakta ve amel işlemektesin. "Fe-mülâkîh": Sonra hayırdan ya da şerden yaptığın şeyle karşılaşacaksın. Buna Ebû Dâvûd et-Tayâlisî'nin, Hasan b. Ebû Ca'fer – Ebü'z-Zübeyr – Câbir yoluyla rivayet ettiği şu hadis şahitlik eder: Rasûlullah (s.a.v.) buyurdu ki: "Cebrâil dedi ki: Ey Muhammed! Dilediğin kadar yaşa, sonunda öleceksin; dilediğini sev, sonunda ondan ayrılacaksın; dilediğini yap, sonunda onunla karşılaşacaksın." İnsanlardan bazıları zamiri "Rabbin" sözüne döndürür; manası "seni amelinle cezalandıracak ve çabanın karşılığını verecek" olur. Buna göre iki görüş birbirini gerektirir. Avfî, İbn Abbâs'tan (ayet hakkında) şöyle dediğini nakletti: "Allah'la karşılaşacağın bir amel işlersin; hayır olsun şer olsun." Katâde de şöyle dedi: "Ey Âdemoğlu, senin çaban zayıftır; kim çabasını Allah'a itaatte harcayabilirse yapsın; güç ve kuvvet ancak Allah'ladır." Sonra Yüce Allah şöyle buyurdu:
إن كدحك يا ابن آدم لضعيف فمن استطاع أن يكون كدحه في طاعة الله فليفعل ولا قوة إلا بالله ثم قال تعالى أي إنك ساع إلى ربك سعيا وعامل عملا ( فملاقيه ) ثم إنك ستلقى ما عملت من خير أو شر ويشهد لذلك ما رواه أبو داود الطيالسي < 1755 > عن الحسن بن أبي جعفر عن أبي الزبير عن جابر قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم قال جبريل يا محمد عش ما شئت فإنك ميت وأحبب من شئت فانك مفارقه وأعمل ما شئت فإنك ملاقيه ومن الناس من يعيد الضمير على قوله ربك ومعناه فيجازيك بعملك ويكافئك على سعيك وعلى هذا فكلا القولين متلازم قال العوفي عن ابن عباس يقول تعمل عملا تلقى الله به خيرا كان أو شرا وقال قتادة
Beydâvî13. yy
Ey insan! Sen Rabbine doğru çabalayıp didinmektesin, sonunda O'na kavuşacaksın (6). Kitabı sağ eline verilen kimse (7), kolay bir hesapla hesaba çekilecek (8) ve ailesine sevinçli olarak dönecektir (9). "Ey insan! Sen Rabbine doğru çabalayıp didinmektesin, sonunda O'na kavuşacaksın": (İzâ'nın cevabının) delili budur; takdiri "insan çabasıyla karşılaşır" şeklindedir. Yani kendisinde iz bırakan bir gayret; "kedehahû" onu tırmaladığında denir. Ya da (cevap) "fe-mülâkîh"tir ve "Ey insan, sen Rabbine doğru çabalayıp didinmektesin" araya giren bir cümledir. O'na doğru çabalamak, O'nun vereceği karşılığa kavuşmak için koşmaktır. "Kitabı sağ eline verilen kimse kolay bir hesapla hesaba çekilecek": tartışmaya (sorguya) girilmeyen, kolay (bir hesapla). "Ve ailesine sevinçli olarak dönecektir": mümin akrabalarına ya da müminler topluluğuna ya da cennetteki ailesine, hurilere.
يا أيها الإنسان إنك كادح إلى ربك كدحا فملاقيه (6) فأما من أوتي كتابه بيمينه (7) فسوف يحاسب حسابا يسيرا (8) وينقلب إلى أهله مسرورا (9) يا أيها الإنسان إنك كادح إلى ربك كدحا فملاقيه عليه وتقديره لاقى الإنسان كدحه أي جهدا يؤثر فيه من كدحه إذا خدشه، أو فملاقيه ويا أيها الإنسان إنك كادح إلى ربك اعتراض، والكدح إليه السعي إلى لقاء جزائه. فأما من أوتي كتابه بيمينه فسوف يحاسب حسابا يسيرا سهلا لا يناقش فيه. وينقلب إلى أهله مسرورا إلى عشيرته المؤمنين، أو فريق المؤمنين، أو أهله في الجنة من الحور.