Yüce Allah şöyle buyuruyor: Yer, bağrındaki ölüleri sırtına attı ve onlardan (boşalıp onları) Allah'a teslim etti. Bizim dediğimize benzer şekilde te'vil ehli de söylemiştir. Bunu söyleyenler: Mücâhid, İbn Ebû Necîh yoluyla, "içindekini dışarı atıp boşaldığında" hakkında: "Bağrındaki ölüleri çıkardı" dedi. Katâde de: "Ağırlıklarını ve içindekileri çıkardı" dedi.

قال: أخرجت ما فيها من الموتى حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، يقول تعالى ذكره: إذا السماء تصدعت وتقطعت فكانت أبوابا قوله: قال: أخرجت أثقالها وما فيها وقوله: يقول جل ثناؤه: وألقت الأرض ما في بطنها من الموتى إلى ظهرها وتخلت منهم إلى الله وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قوله:

(Yer) bağrında gömülü olan ölüleri ve hazineleri dışarı attı. "Ve tehallet": son derece boşaldı, öyle ki içinde hiçbir şey kalmadı; sanki boşalmak için son gücünü zorladı. Nitekim "tekerrame'l-kerîm" ve "terahheme'r-rahîm" denir: kerem sahibi ve merhamet sahibi, kerem ve merhamette güçlerinin sonuna ulaştıklarında ve tabiatlarındakinin ötesine zorlandıklarında.

ورمت بما في جوفها مما دفن فيها من الموتى والكنوز { وتخلت } وخلت غاية الخلو حتى لم يبق شيء في باطنها ، كأنها تكلفت أقصى جهدها في الخلو ، كما يقال : تكرم الكريم ، وترحم الرحيم : إذا بلغا جهدهما في الكرم والرحمة ، وتكلفا فوق ما في طبعهما

Mana şudur: (Yer) uzatıldığında, bağrındaki ölüleri ve hazineleri dışarı atar. Bu, "Yer ağırlıklarını dışarı çıkardığında" (Zilzâl 2) sözü gibidir.

فالمعنى أنها لما مدت رمت بما في جوفها من الموتى والكنوز ، وهو كقوله : ( الانشقاق : 4 ) وقوله : ( الزلزلة : 2 )

Yani ölülerini çıkardı ve onlardan boşaldı. İbn Cübeyr dedi ki: Bağrındaki ölüleri dışarı attı ve sırtındaki dirilerden boşaldı. Şöyle de denmiştir: Bağrındaki hazinelerini ve madenlerini dışarı attı ve onlardan boşaldı; yani içi boşaldı, karnında hiçbir şey kalmadı. Bu, işin büyüklüğünü haber verir; tıpkı hamile kadının sıkıntı anında karnındakini düşürmesi gibi. Şöyle de denmiştir: Sırtındaki dağlarından ve denizlerinden boşaldı. Ve şöyle denmiştir: Kendisine emanet edileni attı ve korumakla görevlendirildiğinden boşaldı; çünkü Yüce Allah kullarını diri ve ölü olarak ona emanet etmiş, ülkelerini de ekinleri ve azıklarıyla ona korumaya vermiştir.

أي أخرجت أمواتها وتخلت عنهم وقال بن جبير : ألقت ما في بطنها من الموتى وتخلت ممن على ظهرها من الأحياء وقيل : ألقت ما في بطنها من كنوزها ومعادنها وتخلت منها أي خلا جوفها فليس في بطنها شيء وذلك يؤذن بعظم الأمر كما تلقي الحامل ما في بطنها عند الشدة وقيل : تخلت مما على ظهرها من جبالها وبحارها وقيل : ألقت ما استودعت وتخلت مما استحفظت لأن الله تعالى استودعها عباده أحياء وأمواتا وأستحفظها بلاده مزارعة وأقواتا

Yani bağrındaki ölüleri dışarı attı ve onlardan boşaldı. Bunu Mücâhid, Saîd ve Katâde söylemiştir.

أي ألقت ما في بطنها من الأموات وتخلت منهم قاله مجاهد وسعيد وقتادة

Gök yarıldığında (1), Rabbine kulak verip boyun eğdiğinde ve buna layık kılındığında (2), yer uzatıldığında (3), içindekini dışarı atıp boşaldığında (4), Rabbine kulak verip boyun eğdiğinde ve buna layık kılındığında (5). "Gök yarıldığında": bulutlarla yarıldığında; nitekim "Göğün bulutlarla yarılacağı gün" buyrulmuştur. Hz. Ali'den (r.a.): Samanyolu'ndan yarılır. "Rabbine kulak verdiğinde": O'nu dinlediğinde; yani Allah onun yarılmasını dilediğinde kudretinin etkisine, emredene izin verip boyun eğen itaatkâr kimsenin boyun eğişi gibi boyun eğdiğinde. "Ve layık kılındığında": dinleyip boyun eğmeye layık kılındığında; "hakka bi-kezâ" denir, o da "mahkûk" ve "hakîk"tir. "Yer uzatıldığında": dağları ve tepeleri giderilerek düzlendiğinde. "İçindekini dışarı attığında": bağrındaki hazineleri ve ölüleri; "ve boşaldığında": boşalmak için son gücünü zorladığında, öyle ki içinde hiçbir şey kalmaz. "Rabbine kulak verdiğinde": atma ve boşalma hususunda; "ve layık kılındığında": izne. "İzâ"nın tekrarı, iki cümlenin her birinin kudretin ayrı bir türüne müstakil olarak delalet etmesi içindir. Cevabı ise ya belirsizlikle korkuyu büyütmek için, ya Tekvîr ve İnfitâr sûrelerinde geçenle yetinildiği için, ya da (sonraki) sözün ona delalet etmesi sebebiyle hazfedilmiştir.

بسم الله الرحمن الرحيم إذا السماء انشقت (1) وأذنت لربها وحقت (2) وإذا الأرض مدت (3) وألقت ما فيها وتخلت (4) وأذنت لربها وحقت (5) إذا السماء انشقت بالغمام كقوله تعالى: ويوم تشقق السماء بالغمام وعن علي رضي الله تعالى عنه: تنشق من المجرة. وأذنت لربها واستمعت له أي انقادت لتأثير قدرته حين أراد انشقاقها انقياد المطواع الذي يأذن للآمر ويذعن له. وحقت وجعلت حقيقة بالاستماع والانقياد يقال: حق بكذا فهو محقوق وحقيق. وإذا الأرض مدت بسطت بأن تزال جبالها وآكامها. وألقت ما فيها ما في جوفها من الكنوز والأموات وتخلت وتكلفت في الخلو أقصى جهدها حتى لم يبق شيء في باطنها. وأذنت لربها في الإلقاء والتخلي. وحقت للإذن أقصى جهدها حتى لم يبق شيء في باطنها. وأذنت لربها في الإلقاء والتخلي. وحقت للإذن وتكرير إذا لاستقلال كل من الجملتين بنوع من القدرة، وجوابه محذوف للتهويل بالإبهام أو الاكتفاء بما مر في سورتي «التكوير» و «الانفطار» أو لدلالة قوله.