Yüce Allah şöyle buyuruyor: Yer yayılıp genişliği artırıldığında. Nitekim şu rivayet bunu gösterir: Bize İbn Abdila'lâ, ona İbn Sevr, Ma'mer'den, o Zührî'den, o da Ali b. Hüseyn'den nakletti ki Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Kıyamet günü olduğunda Allah yeri uzatır; öyle ki insanlardan hiçbir beşere iki ayağını basacak yerden başka yer kalmaz. İlk çağrılan ben olurum; Cebrâil Rahmân'ın sağındadır; vallahi onu bundan önce hiç görmemiştir. 'Ya Rabbi, bu bana onu bana gönderdiğini haber verdi' derim. O da 'Doğru söyledi' buyurur. Sonra şefaat eder ve 'Ya Rabbi, kulların yeryüzünün dört bir yanında sana ibadet ettiler' derim." (Ali b. Hüseyn) dedi ki: "İşte bu, Makām-ı Mahmûd'dur." Mücâhid'den, İbn Ebû Necîh yoluyla, "muddet" hakkında: "Kıyamet günü" dediği nakledilmiştir. (Ayetlerin cevabı hakkında da şöyle denmiştir:) Cevap, mana Kur'an'da tekrar tekrar geçip bilindiği için terk edilmiş gibidir. İstersen cevabı "Ey insan" da kabul edebilirsin; tıpkı birinin "Şöyle şöyle olduğunda, ey insanlar, yaptığınız hayrı ya da şerri görürsünüz" demesi gibi; "Ey insan"ı cevap yapar ve içinde "fe" harfini gizli tutarsın. Basralı nahivcilerden bazısı ise (cevabı) şöyle açıkladı:

يقول تعالى ذكره: إذا السماء تصدعت وتقطعت فكانت أبوابا قوله: يقول تعالى ذكره: وإذا الأرض بسطت، فزيد في سعتها؛ كالذي: حدثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثور، عن معمر، عن الزهري، عن علي بن حسين، أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " إذا كان يوم القيامة مد الله الأرض حتى لا يكون لبشر من الناس إلا موضع قدميه، فأكون أول من يدعى، وجبريل عن يمين الرحمن، والله ما رآه قبلها، فأقول: يا رب إن هذا أخبرني أنك أرسلته إلي، فيقول: صدق، ثم أشفع فأقول: يا رب عبادك عبدوك في أطراف الأرض، قال: وهو المقام المحمود " حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قوله: {مدت} قال: يوم القيامة وق فقال بعض نحويي البصرة: كالمتروك، لأن المعنى معروف قد تردد في القرآن معناه، فعرف، وإن شئت كان جوابه: يا أيها الإنسان، كقول القائل: إذا كان كذا وكذا، فيا أيها الناس ترون ما عملتم من خير أو شر، تجعل يا أيها الإنسان هو الجواب، وتضمر فيه الفاء، وقد فسر جواب قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قوله: {مدت} قال: يوم القيامة وقوله:

("Yer uzatıldığında" hakkında) iki görüş vardır. Birincisi: Bu, "meddedtu'ş-şey'e fe'mtedde" (şeyi uzattım, o da uzadı) sözünden alınmıştır; yani dağları savrularak giderilir, nitekim şöyle buyrulmuştur: "(Rabbim onları ufalayıp savuracak) ve yeri dümdüz bir alan olarak bırakacak" (Tâhâ 105-106); yeryüzünün sırtını düzler. İbn Abbâs'tan: Ukâz derisinin gerilmesi gibi gerilir; çünkü deri gerildiğinde içindeki her kıvrım kaybolur ve düzleşir. İkincisi: Bu, "meddehû" yani "emeddehû" (onu artırdı) anlamından alınmıştır; yani kıyamet günü, yaratılmışların hesap için üzerinde durmaları sebebiyle genişliği artırılır. Bil ki, ister uzatma ister genişletme yoluyla olsun, yeryüzünde mutlaka bir artış olması gerekir; çünkü öncekilerin ve sonrakilerin tamamı kıyamet günü onun sırtında duracakları için, eninde ve boyunda mutlaka bir artış olmalıdır.

( طه : 105 , 106 ) وعن ابن عباس مدت مد الأديم / الكاظمي ، لأن الأديم إذا مد زال كل انثناء فيه واستوى والثاني : أنه مأخوذ من مده بمعنى أمده أي يزاد في سعتها يوم القيامة لوقوف الخلائق عليها للحساب ، واعلم أنه لا بد من الزيادة في وجه الأرض سواء كان ذلك بتمديدها أو بإمدادها ، لأن خلق الأولين والآخرين لما كانوا واقفين يوم القيامة على ظهرها ، فلا بد من الزيادة في طولها وعرضها ، أما قوله : ( الإنشقاق : 13 ) الآية . والمعنى أنه لا بد من المجازاة بعد فناء ما على الأرض ، وتخصيص الإبطال والإهلاك بما على الأرض يوهم بقاء الأرض إلا أن سائر الآيات دلت على أن الأرض أيضا لا تبقى وهو قوله : ففيه وجهان الأول : أنه مأخوذ من مد الشيء فامتد ، وهو أن تزال حبالها بالنسف كما قال : طه : 105 ) يسوي ظهرها ، كما قال :

Yani (yer) yayıldı ve dağları dümdüz edildi. Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Deri gibi gerilir." Çünkü deri gerildiğinde içindeki her kıvrım kaybolur, uzar ve düzleşir. İbn Abbâs ve İbn Mes'ûd dediler ki: Yaratılmışların hesap için üzerinde durmaları sebebiyle genişliği şu kadar şu kadar artırılır; öyle ki yaratılmışların çokluğundan dolayı beşerden hiç kimseye ayağını basacak yerden başka yer kalmaz. İbrâhîm sûresinde yerin başka bir yerle değiştirileceği geçmişti; İbn Abbâs'ın daha önce geçen sözüne göre bu (yeni yer) "sâhire"dir.

أي بسطت ودكت جبالها قال النبي صلى الله عليه وسلم : ( تمد مد الأديم ( لأن الأديم إذا مد زال كل انثناء فيه وامتد واستوى قال بن عباس وبن مسعود : ويزاد وسعتها كذا وكذا لوقوف الخلائق عليها للحساب حتى لا يكون لأحد من البشر إلا موضع قدمه لكثرة الخلائق فيها وقد مضى في سورة إبراهيم أن الأرض تبدل بأرض أخرى وهي الساهرة في قول بن عباس على ما تقدم عنه

Yani yayıldı, döşendi ve genişletildi. İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Abdila'lâ, ona İbn Sevr, Ma'mer'den, o Zührî'den, o da Ali b. Hüseyn'den nakletti ki Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Kıyamet günü olduğunda Allah yeri deri gibi uzatır; öyle ki insanlardan hiçbir beşere iki ayağını basacak yerden başka yer kalmaz. İlk çağrılan ben olurum; Cebrâil Rahmân'ın sağındadır; vallahi onu bundan önce hiç görmemiştir. 'Ya Rabbi, bu bana onu bana gönderdiğini haber verdi' derim. Allah azze ve celle 'Doğru söyledi' buyurur. Sonra şefaat eder ve 'Ya Rabbi, kulların yeryüzünün dört bir yanında sana ibadet ettiler' derim." (Ali b. Hüseyn) dedi ki: "İşte bu, Makām-ı Mahmûd'dur."

أي بسطت وفرشت ووسعت قال ابن جرير حدثنا ابن عبد الأعلى حدثنا ابن ثور عن معمر عن الزهري عن علي بن الحسين أن النبي صلى الله عليه وسلم قال إذا كان يوم القيامة مد الله الأرض مد الأديم حتى لا يكون لبشر من الناس إلا موضع قدميه فأكون أول من يدعى وجبريل عن يمين الرحمن والله ما رآه قبلها فأقول يارب إن هذا أخبرني أنك ارسلته إلي فيقول الله عز وجل صدق ثم أشفع فأقول يارب عبادك عبدوك في أطراف الأرض قال وهو المقام المحمود وقوله تعالى

Gök yarıldığında (1), Rabbine kulak verip boyun eğdiğinde ve buna layık kılındığında (2), yer uzatıldığında (3), içindekini dışarı atıp boşaldığında (4), Rabbine kulak verip boyun eğdiğinde ve buna layık kılındığında (5). "Gök yarıldığında": bulutlarla yarıldığında; nitekim "Göğün bulutlarla yarılacağı gün" buyrulmuştur. Hz. Ali'den (r.a.): Samanyolu'ndan yarılır. "Rabbine kulak verdiğinde": O'nu dinlediğinde; yani Allah onun yarılmasını dilediğinde kudretinin etkisine, emredene izin verip boyun eğen itaatkâr kimsenin boyun eğişi gibi boyun eğdiğinde. "Ve layık kılındığında": dinleyip boyun eğmeye layık kılındığında; "hakka bi-kezâ" denir, o da "mahkûk" ve "hakîk"tir. "Yer uzatıldığında": dağları ve tepeleri giderilerek düzlendiğinde. "İçindekini dışarı attığında": bağrındaki hazineleri ve ölüleri; "ve boşaldığında": boşalmak için son gücünü zorladığında, öyle ki içinde hiçbir şey kalmaz. "Rabbine kulak verdiğinde": atma ve boşalma hususunda; "ve layık kılındığında": izne. "İzâ"nın tekrarı, iki cümlenin her birinin kudretin ayrı bir türüne müstakil olarak delalet etmesi içindir. Cevabı ise ya belirsizlikle korkuyu büyütmek için, ya Tekvîr ve İnfitâr sûrelerinde geçenle yetinildiği için, ya da (sonraki) sözün ona delalet etmesi sebebiyle hazfedilmiştir.

بسم الله الرحمن الرحيم إذا السماء انشقت (1) وأذنت لربها وحقت (2) وإذا الأرض مدت (3) وألقت ما فيها وتخلت (4) وأذنت لربها وحقت (5) إذا السماء انشقت بالغمام كقوله تعالى: ويوم تشقق السماء بالغمام وعن علي رضي الله تعالى عنه: تنشق من المجرة. وأذنت لربها واستمعت له أي انقادت لتأثير قدرته حين أراد انشقاقها انقياد المطواع الذي يأذن للآمر ويذعن له. وحقت وجعلت حقيقة بالاستماع والانقياد يقال: حق بكذا فهو محقوق وحقيق. وإذا الأرض مدت بسطت بأن تزال جبالها وآكامها. وألقت ما فيها ما في جوفها من الكنوز والأموات وتخلت وتكلفت في الخلو أقصى جهدها حتى لم يبق شيء في باطنها. وأذنت لربها في الإلقاء والتخلي. وحقت للإذن أقصى جهدها حتى لم يبق شيء في باطنها. وأذنت لربها في الإلقاء والتخلي. وحقت للإذن وتكرير إذا لاستقلال كل من الجملتين بنوع من القدرة، وجوابه محذوف للتهويل بالإبهام أو الاكتفاء بما مر في سورتي «التكوير» و «الانفطار» أو لدلالة قوله.