Bu ayet için henüz karşılaştırmalı AI analizi üretilmedi. Aşağıda müfessirlerin bu ayetle ilgili ham Arapça metinleri (varsa çevirisiyle) gösteriliyor.
Tefsirler
Ham tefsir metni — henüz yapay zekâ özeti/karşılaştırması yok, doğrudan kaynak metin
Taberî9-10. yy— çok uzun olduğu için kısaltılmış çeviri
(Özet:) Yüce Allah şöyle buyuruyor: Tamamlanıp düzeldiğinde aya (yemin ederim). Bizim dediğimize benzer şekilde te'vil ehli de söylemiştir. İbn Abbâs (iki senetle): "Düzeldiği zaman." Mücâhid (birçok senetle): "(Ayın) on üçüncü (gecesi)" ve "Düzeldiği zaman." Saîd b. Cübeyr: "Düzeldiği zaman." Katâde: "Yuvarlaklaştığı zaman" ve "Düzeldiği zaman." Dahhâk: "Toplanıp düzeldiği zaman." İbn Zeyd: "Düzeldiği zaman." İkrime: "Toplanıp düzeldiği zaman." Hasan: "Toplandığı, dolduğu zaman." (Ayrıca 16–21. ayetlere dair şafak açıklaması.)
قال: إذا اجتمع فاستوى " حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد، في قوله: : إذا استوى " حدثت عن الحسين، قال: سمعت أبا معاذ، يقول: ثنا عبيد، قال: سمعت الضحاك، يقول في قوله: " قال: «إذا استوى» وقوله: وهذا قسم أقسم ربنا بالشفق، والشفق: الحمرة في الأفق من ناحية المغرب من الشمس في قول بعضهم واختلف أهل التأويل في ذلك، فقال بعضهم: هو الحمرة كما قلنا، وممن قال ذلك جماعة من أهل العراق. PageEndV24P244 وقال آخرون: هو النهار ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن إسماعيل الأحمسي، قال: ثنا محمد بن عبيد، قال: ثنا العوام بن حوشب، قال: قلت لمجاهد: الشفق، قال: لا تقل الشفق، إن الشفق من الشمس، ولكن قل: حمرة الأفق حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قوله: الشفق، قال: النهار كله حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، قال: ثنا س يقول: وبالقمر إذا تم واستوى وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل ذكر من قال ذلك: حدثني علي، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثني معاوية، عن علي، عن ابن عباس، قوله يقول: إذا استوى حدثني محمد بن سعد، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس قال: إذا اجتمع واستوى حدثنا هناد، قال: ثنا أبو الأحوص، عن سماك، عن عكرمة، قال: إذا استوى حدثني يعقوب، قال: ثنا ابن علية، عن أبي رجاء، قال: سأل حفص الحسن، عن قوله: قال: إذا اجتمع، إذا امتلأ حدثني أبو كدينة، قال: ثنا ابن يمان، عن أشعث، عن جعفر بن أبي المغيرة، عن سعيد، في قوله: قال: لثلاث عشرة حدثنا ابن بشار، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن مجاهد، مثله حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن منصور، عن مجاهد، مثله حدثنا ابن حميد، قال: ثنا حكام، قال: ثنا عمرو، عن منصور، عن مجاهد، مثله. قال: ثنا جرير، عن منصور، عن مجاهد، مثله حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني PageEndV24P250 الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قوله قال: إذا استوى حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، عن إسرائيل، عن أبي الهيثم، عن سعيد بن جبير، : إذا استوى حدثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثور، عن معمر، عن قتادة، " : إذا استدار " حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، " عن مجاهد، قوله: الشفق، قال: النهار كله حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن مجاهد،
Zemahşerî12. yy
Toplanıp düzeldiğinde; (ayın) on dördüncü gecesi. (19. ayet hakkında:) "Le-nerkebenne" diye de okunmuştur; insana hitap olarak...
إذا اجتمع واستوى ليلة أربع عشرة . قرىء : ( لنركبن ) على خطاب الإنسان في
Fahreddin er-Râzî12-13. yy
("İttesak" hakkında) bil ki kelimenin aslı toplanmaktan gelir: "Vesaktuhû fe'ttesak" denir, tıpkı "vasaltuhû fe'ttasal" denmesi gibi; yani onu topladım, o da toplandı. "Falancanın işleri müttesiktir" denir; yani iyilik üzere toplanmıştır, "düzenlidir" denmesi gibi. Meâni ehline gelince, İbn Abbâs dedi ki: "İzâ'ttesak", yani düzeldi, toplandı, kemale erdi, tamamlandı ve yuvarlaklaştı; bu, (ayın) on üçüncü gecesinden on altıncı gecesine kadardır. Bu (ifade), ayın eksik olduktan sonra kemale erdiğine delalet eder. Yüce Allah, yaratılmışların hallerinin değişmesine bu değişen hallerle yemin etmiştir. Bu da kesin olarak dirilişin doğruluğuna delalet eder; çünkü üst ve alt cisimleri maslahatlara göre halden hale, sıfattan sıfata değiştirmeye kadir olan, zatında bütün mümkünlere kadir ve bütün bilinenleri bilen olmalıdır; böyle olan da mutlaka diriliş ve kıyamete kadirdir. Sonra Allah, yemin ettiği şeyleri zikrettikten sonra, üzerine yemin ettiği şeyi zikretti. Bu ayetten öncekiler diriliş ve kıyametin doğruluğuna kesin bir akli delil gibi olunca, (inkârlarını) uzak görerek (Onlara ne oluyor da iman etmiyorlar?) buyurdu.
فاعلم أن أصل الكلمة من الاجتماع يقال : وسقته فاتسق كما يقال : وصلته فاتصل ، أي جمعته فاجتمع ويقال : أمور فلان متسقة أي مجتمعة على الصلاح كما يقال : منتظمة ، وأما أهل المعاني فقال ابن عباس إذا اتسق أي استوى واجتمع وتكامل وتم واستدار وذلك ليلة ثلاثة عشر إلى ستة عشر ، ثم إنه سبحانه وتعالى بعد أن ذكر ما به أقسم أتبعه بذكر ما عليه أقسم فقال : فأنه يدل على حصول كمال القمر بعد أن كان ناقصا ، إنه تعالى أقسم بهذه الأحوال المتغيرة على تغير أحوال الخلق ، وهذا يدل قطعا على صحة القول بالبعث ، لأن القادر على تغيير الأجرام العلوية والسفلية من حال إلى حال وصفة إلى صفة بحسب المصالح ، لا بد وأن يكون في نفسه قادرا على جميع الممكنات عالما بجميع المعلومات . ومن كان كذلك كان لا محالة قادرا على البعث والقيامة ، فلما كان ما قبل هذه الآية كالدلالة العقلية القاطعة على صحة البعث والقيامة لا جرم قال على سبيل الاستبعاد :
Kurtubî13. yy
Yani tamamlandı, toplandı ve düzeldi. Hasan dedi ki: "İttesak", yani doldu ve toplandı. İbn Abbâs: Düzeldi. Katâde: Yuvarlaklaştı. Ferrâ: Onun ittisâkı, dolunay gecelerinde dolması ve düzelmesidir. Bu, toplamak anlamındaki "vesk"ten "ifti'âl" kalıbıdır. "Vesaktuhû fe'ttesak" denir, tıpkı "vasaltuhû fe'ttasal" denmesi gibi. "Falancanın işi müttesiktir", yani iyilik üzere toplanmış ve düzenlidir, denir. "İttesaka'ş-şey'" de birbirini takip ettiğinde denir.
أي تم واجتمع واستوى قال الحسن : اتسق : أي أمتلأ واجتمع بن عباس : استوى قتادة : استدار الفراء : اتساقه : امتلاؤه واستواؤه ليالي البدر وهو افتعال من الوسق الذي هو الجمع يقال : وسقته فاتسق كما يقال : وصلته فاتصل ويقال : أمر فلان متسق : أي مجتمع على الصلاح منتظم ويقال : اتسق الشيء : إذا تتابع :
İbn Kesîr14. yy
İbn Abbâs dedi ki: Toplandığı ve düzeldiği zaman. İkrime, Mücâhid, Saîd b. Cübeyr, Mesrûk, Ebû Sâlih, Dahhâk ve İbn Zeyd de böyle söylemiştir. (Başka bir rivayette İbn Abbâs:) Düzeldiği zaman. Hasan: Toplandığı, dolduğu zaman. Katâde: Yuvarlaklaştığı zaman. Sözlerinin manası şudur: Nuru tamamlanıp dolunay olduğunda; (Allah) onu "geceye ve onun topladıklarına" karşılık olarak zikretmiştir.
إذا استوى وقال الحسن إذا اجتمع إذا امتلأ وقال قتادة إذا استدار ومعنى كلامهم أنه إذا تكامل نوره وأبدر جعله مقابلا لليل وما وسق وقوله تعالى قال ابن عباس إذا اجتمع واستوى وكذا قال عكرمة ومجاهد وسعيد بن جبير ومسروق وأبو صالح والضحاك وابن زيد
Beydâvî13. yy
Hayır! Şafağa yemin ederim (16); geceye ve onun topladıklarına (17), dolunay haline geldiğinde aya (18) ki, siz halden hale geçeceksiniz (19). "Şafağa yemin ederim": Güneş battıktan sonra batı ufkunda görülen kızıllığa. Ebû Hanîfe'den (r.h.): Bu, kızıllığın ardından gelen beyazlıktır. İncelikten (rikkat) dolayı "şefekat"ten (şefkatten) bu adı almıştır. "Geceye ve onun topladıklarına": Hayvanlar ve diğerlerinden topladığı ve örttüğü şeylere. "Vesekahû fe'ttesake ve'stevseka" denir; (şair) der ki: "Bir sürücü bulsalar toplanmış (develer)." Ya da (mana) onları yerlerine sürdüğü şeylerdir; "vesîka"dan (sürülen develer). "Dolunay haline geldiğinde aya": toplanıp dolunay olarak tamamlandığında. "Siz halden hale geçeceksiniz": Şiddette bir öncekine denk düşen bir halden sonra başka bir hale. (Tabak) bir başkasına denk düşene denir; bu yüzden denk düşen hale (tabak) denmiştir. Ya da (kastedilen) şiddet derecelerinden sonra gelen derecelerdir: ölüm, kıyametin durakları ve dehşetleri. Ya da (tabak kelimesinin) "tabaka"nın çoğulu olduğu düşüncesiyle, bunlar ve öncesindeki musibetlerdir. İbn Kesîr, Hamza ve Kisâî "letarkebenne" diye fethayla okumuşlardır: lafız itibarıyla insana hitap olarak; ya da Rasûl'e (a.s.) hitap olarak, "Sen halden hale ve mertebeden mertebeye şerefli bir hale ve yüksek bir mertebeye bineceksin" ya da "Mi'rac gecesi göğün tabakalarından bir tabakadan diğerine bineceksin" anlamında. Kesreyle okunuşu nefse hitap, yâ ile okunuşu ise gaib (üçüncü şahıs) içindir. "An tabak", "tabakan"ın sıfatıdır ya da zamirden haldir; "tabakı aşan" ya da "onu aşanlar" anlamında.
فلا أقسم بالشفق (16) والليل وما وسق (17) والقمر إذا اتسق (18) لتركبن طبقا عن طبق (19) فلا أقسم بالشفق الحمرة التي ترى في أفق المغرب بعد الغروب. وعن أبي حنيفة رحمه الله تعالى: أنه البياض الذي يليها، سمي به لرقته من الشفقة. والليل وما وسق وما جمعه وستره من الدواب وغيرها يقال: وسقه فاتسق واستوسق، قال: مستوسقات لو يجدن سائقا. أو طرده إلى أماكنه من الوسيقة. والقمر إذا اتسق اجتمع وتم بدرا. لتركبن طبقا عن طبق حالا بعد حال مطابقة لأختها في الشدة، وهو لما طابق غيره فقيل للحال المطابقة، أو مراتب من الشدة بعد المراتب هي الموت ومواطن القيامة وأهوالها، أو هي وما قبلها من الدواهي على أنه جمع طبقة. وقرأ ابن ومواطن القيامة وأهوالها، أو هي وما قبلها من الدواهي على أنه جمع طبقة. وقرأ ابن كثير وحمزة والكسائي لتركبن بالفتح على خطاب الإنسان باعتبار اللفظ، أو الرسول عليه الصلاة والسلام على معنى لتركبن حالا شريفة ومرتبة عالية بعد حال ومرتبة، أو طبقا من أطباق السماء بعد طبق ليلة المعراج وبالكسر على خطاب النفس، وبالياء على الغيبة وعن طبق صفة ل طبقا أو حال من الضمير بمعنى مجاوز ال طبق أو مجاوزين له.