فَلَآ أُقْسِمُ بِٱلشَّفَقِ

“Şimdi, yemin ederim o şafağa,” — Elmalılı Hamdi Yazır

Cihazınızın sentetik sesiyle okunur · tefsirler yapay zekâ çevirisidir

Bu ayet için henüz karşılaştırmalı AI analizi üretilmedi. Aşağıda müfessirlerin bu ayetle ilgili ham Arapça metinleri (varsa çevirisiyle) gösteriliyor.

Tefsirler

Ham tefsir metni — henüz yapay zekâ özeti/karşılaştırması yok, doğrudan kaynak metin
Taberî9-10. yy

Bu, Rabbimizin şafağa ettiği bir yemindir. Bazılarının görüşüne göre şafak, güneşin batı tarafında ufukta kalan kızıllıktır. Te'vil ehli bu hususta ihtilaf etmiştir. Bazıları, bizim dediğimiz gibi, kızıllık olduğunu söylemiştir; Iraklılardan bir topluluk bu görüştedir. Başkaları ise gündüz olduğunu söylemiştir. Bunu söyleyenler: Avvâm b. Havşeb dedi ki: Mücâhid'e "şafak" dedim; "Şafak deme; şafak güneştendir; ufkun kızıllığı de" dedi. Mücâhid'den İbn Ebû Necîh ve Mansûr yoluyla: "Şafak, gündüzün tamamıdır." Başkaları şafağın kızıllık ve beyazlık için bir isim olduğunu ve zıt anlamlı kelimelerden (ezdâd) olduğunu söylemiştir. Bana göre bu konudaki doğru söz şudur: Allah, (16-17. ayetlerde) giden gündüze ve gelen geceye yemin etmiştir. Yatsı namazının onunla helal olduğu şafak ise, Kitâbu's-Salât adlı eserimizde açıkladığımız sebepten dolayı bize göre kızıllıktır.

وهذا قسم أقسم ربنا بالشفق، والشفق: الحمرة في الأفق من ناحية المغرب من الشمس في قول بعضهم واختلف أهل التأويل في ذلك، فقال بعضهم: هو الحمرة كما قلنا، وممن قال ذلك جماعة من أهل العراق. PageEndV24P244 وقال آخرون: هو النهار ذكر من قال ذلك: حدثني محمد بن إسماعيل الأحمسي، قال: ثنا محمد بن عبيد، قال: ثنا العوام بن حوشب، قال: قلت لمجاهد: الشفق، قال: لا تقل الشفق، إن الشفق من الشمس، ولكن قل: حمرة الأفق حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، قوله: الشفق، قال: النهار كله حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، قال: ثنا س قال: النهار حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن منصور، عن مجاهد، مثله وقال آخرون: الشفق: هو اسم للحمرة والبياض، وقالوا: هو من الأضداد والصواب من القول في ذلك عندي: أن يقال: إن الله أقسم بالنهار مدبرا، والليل مقبلا. وأما الشفق الذي تحل به صلاة العشاء، فإنه للحمرة عندنا، للعلة التي قد بيناها في كتابنا كتاب الصلاة وقوله: عن مجاهد، قوله: الشفق، قال: النهار كله حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن مجاهد،
Fahreddin er-Râzî12-13. yy

Bunda birkaç mesele vardır. Birinci mesele: Bu bir yemindir. "Lâ" harfi hakkında ise (daha önce) Yüce Allah'ın şu sözünde konuşmuştuk:

فيه مسائل : المسألة الأولى : أن هذا قسم ، وأما حرف لا فقد تكلمنا فيه في قوله تعالى :
Kurtubî13. yy— çok uzun olduğu için kısaltılmış çeviri

(Özet:) Yani "yemin ederim"; "lâ" zaittir. "Şafak": Güneşin batışı sırasında olup son yatsı namazı gelinceye kadar süren kızıllıktır. Eşheb, Abdullah b. Hakem, Yahyâ b. Yahyâ ve sayıları çok olan başkaları Mâlik'ten şunu rivayet etmişlerdir: Şafak batıdaki kızıllıktır; kızıllık gidince akşam vakti çıkmış ve yatsı namazı vacip olmuştur. İbn Vehb, Ali b. Ebû Tâlib, Muâz b. Cebel, Ubâde b. Sâmit, Şeddâd b. Evs ve Ebû Hüreyre'den şafağın kızıllık olduğunu rivayet etmiştir. Sahabeden Ömer, İbn Ömer, İbn Mes'ûd, İbn Abbâs, Enes, Ebû Katâde, Câbir b. Abdullah ve İbn Zübeyr; tabiînden Saîd b. Cübeyr, İbnü'l-Müseyyeb, Tâvûs, Abdullah b. Dînâr ve Zührî; fakihlerden Evzâî, Mâlik, Şâfiî, Ebû Yûsuf, Ebû Sevr, Ebû Ubeyd, Ahmed ve İshak da bu görüştedir. Şafağın beyazlık olduğu da söylenmiştir; bu İbn Abbâs, Ebû Hüreyre, Ömer b. Abdülazîz, Evzâî ve iki rivayetten birinde Ebû Hanîfe'den nakledilmiştir; Esed b. Amr onun bu görüşten döndüğünü rivayet etmiştir; İbn Ömer'den de beyazlık olduğu rivayet edilir. Tercih edilen birincisidir; çünkü sahabe, tabiîn ve fakihlerin çoğu bu görüştedir ve Arap dilinin şahitleri, iştikak ve sünnet buna şahitlik eder. Ferrâ dedi ki: Bazı Araplardan, üzerinde kırmızı boya olan bir elbise için "Sanki şafak" dediğini işittim; bu kızıllığa şahittir. Şairler de "şafak kızıllığı gibi kırmızı renk" demiştir. Sıhâh'ta: Şafak, gecenin başında yatsıya yakın vakte kadar güneş ışığının ve kızıllığının kalıntısıdır. Halîl dedi ki: Şafak, güneşin batışından son yatsı vaktine kadar olan kızıllıktır; gidince "şafak kayboldu" denir. Kelimenin aslı incelikten (rikkat) gelir; "şey'un şefakun" sıkılığı olmayan ince şeydir; "eşfaka aleyh" kalbi ona karşı yumuşadı demektir; şefkat de kalp yumuşaklığıdır. Şafak güneş ışığının kalıntısı ve kızıllığıdır; sanki bu incelik güneş ışığındandır. Hakîmler beyazlığın hiç kaybolmadığını iddia etmiştir. Halîl dedi ki: İskenderiye fenerine çıktım, beyazlığı gözetledim; ufuktan ufka gidip geldiğini gördüm, kaybolduğunu görmedim. İbn Ebû Üveys de: Onu fecrin doğuşuna kadar uzadığını gördüm, dedi. Âlimlerimiz dediler ki: Vakti belirlenemediğinden itibarı düşmüştür. Ebû Dâvûd'un Sünen'inde Nu'mân b. Beşîr'den: "Ben son yatsının vaktini en iyi bileninizim; Hz. Peygamber (s.a.v.) onu üçüncü gecenin ayının batışında kılardı." Bu bir sınırlamadır; hüküm ismin ilk anına bağlıdır. "Bu size birinci fecir ile ters düşer" denemez; çünkü birinci fecre ne namaz ne de oruç hükmü bağlanır; Hz. Peygamber (s.a.v.) fecri sözüyle ve fiiliyle açıklamış, "Fecir böyle (eliyle yukarı doğru) değil, böyledir (yayarak)" buyurmuştur.

أي فأقسم ولا صلة ( بالشفق ) أي بالحمرة التي تكون عند مغيب الشمس حتى تأتي صلاة العشاء الآخرة قال أشهب وعبد الله بن الحكم ويحيى بن يحيى وغيرهم كثير عددهم عن مالك : الشفق الحمرة التي في المغرب فإذا ذهبت الحمرة فقد خرجت من وقت المغرب ووجبت صلاة العشاء وروى بن وهب قال : أخبرني غير واحد عن علي بن أبي طالب ومعاذ بن جبل وعبادة بن الصامت وشداد بن أوس وأبي هريرة : أن الشفق الحمرة وبه قال مالك بن أنس وذكر غير بن وهب من الصحابة : عمر وبن عمر وبن مسعود وبن عباس وأنسا وأبا قتادة وجابر بن عبد الله وبن الزبير ومن التابعين : سعيد بن جبير وبن المسيب وطاوس وعبد الله بن دينار والزهري وقال به من الفقهاء الأوزاعي و ن جبير وبن المسيب وطاوس وعبد الله بن دينار والزهري وقال به من الفقهاء الأوزاعي ومالك والشافعي وأبو يوسف وأبو ثور وأبو عبيد وأحمد وإسحاق وقيل : هو البياض روي ذلك عن بن عباس وأبي هريرة أيضا وعمر بن عبد العزيز والأوزاعي وأبي حنيفة في إحدى الروايتين عنه وروى أسد بن عمرو أنه رجع عنه وروى عن بن عمر أيضا أنه البياض والاختيار الأول لأن أكثر الصحابة والتابعين والفقهاء عليه ولأن شواهد كلام العرب والاشتقاق والسنة تشهد له قال الفراء : سمعت بعض العرب يقول لثوب عليه مصبوغ : كأنه الشفق وكان أحمر فهذا شاهد للحمرة وقال الشاعر : وأحمر اللون كمحمر الشفق وقال آخر : قم يا غلام أعني غير مرتبك * على الزمان بكأس حشوه مر اللون كمحمر الشفق وقال آخر : قم يا غلام أعني غير مرتبك * على الزمان بكأس حشوها شفق ويقال للمغرة الشفق وفي الصحاح : الشفق بقية ضوء الشمس وحمرتها في أول الليل إلى قريب من العتمة قال الخليل : الشفق : الحمرة من غروب الشمس إلى وقت العشاء الآخرة إذا ذهب قيل : غاب الشفق ثم قيل : أصل الكلمة من رقة الشيء يقال : شيء شفق أي لا تماسك له لرقته وأشفق عليه : أي رق قلبه عليه والشفقة : الأسم من الإشفاق وهو رقة القلب وكذلك الشفق قال الشاعر : تهوى حياتي وأهوى موتها شفقا * والموت أكرم نزال على الحرم فالشفق : بقية ضوء الشمس وحمرتها فكأن تلك الرقة عن ضوء الشمس وزعم الحكماء أن البياض لا يغيب أصلا وقال الخليل : صع فكأن تلك الرقة عن ضوء الشمس وزعم الحكماء أن البياض لا يغيب أصلا وقال الخليل : صعدت منارة الإسكندرية فرمقت البياض فرأيته يتردد من أفق إلى أفق ولم أره يغيب وقال بن أبي أويس : رأيته يتمادى إلى طلوع الفجر قال علماؤنا : فلما لم يتحدد وقته سقط اعتباره وفي سنن أبي داود عن النعمان بن بشير قال : أنا أعلمكم بوقت صلاة العشاء الآخرة كان النبي صلى الله عليه وسلم يصليها لسقوط القمر الثالثة وهذا تحديد ثم الحكم معلق بأول الاسم لا يقال : فينقض عليكم بالفجر الأول فإنا نقول الفجر الأول لا يتعلق به حكم من صلاة ولا إمساك لأن النبي صلى الله عليه وسلم بين الفجر بقوله وفعله فقال : ( وليس الفجر أن تقول هكذا فرفع يده إ الله عليه وسلم بين الفجر بقوله وفعله فقال : ( وليس الفجر أن تقول هكذا فرفع يده إلى فوق ولكن الفجر أن تقول هكذا وبسطها
İbn Kesîr14. yy

(Mücâhid'e göre şafak) gündüzün tamamıdır. Yine ondan bir rivayette "Şafak güneştir" dediği nakledilmiştir; ikisini de İbn Ebû Hâtim rivayet etmiştir. Onu bu (yoruma) sevk eden, (şafağın) Yüce Allah'ın şu sözüyle birlikte zikredilmesidir: (Geceye ve onun topladıklarına).

هو النهار كله وفي رواية عنه أيضا أنه قال الشفق الشمس رواهما ابن أبي حاتم وإنما حمله على هذا قرنه بقوله تعالى
Beydâvî13. yy

Hayır! Şafağa yemin ederim (16); geceye ve onun topladıklarına (17), dolunay haline geldiğinde aya (18) ki, siz halden hale geçeceksiniz (19). "Şafağa yemin ederim": Güneş battıktan sonra batı ufkunda görülen kızıllığa. Ebû Hanîfe'den (r.h.): Bu, kızıllığın ardından gelen beyazlıktır. İncelikten (rikkat) dolayı "şefekat"ten (şefkatten) bu adı almıştır. "Geceye ve onun topladıklarına": Hayvanlar ve diğerlerinden topladığı ve örttüğü şeylere. "Vesekahû fe'ttesake ve'stevseka" denir; (şair) der ki: "Bir sürücü bulsalar toplanmış (develer)." Ya da (mana) onları yerlerine sürdüğü şeylerdir; "vesîka"dan (sürülen develer). "Dolunay haline geldiğinde aya": toplanıp dolunay olarak tamamlandığında. "Siz halden hale geçeceksiniz": Şiddette bir öncekine denk düşen bir halden sonra başka bir hale. (Tabak) bir başkasına denk düşene denir; bu yüzden denk düşen hale (tabak) denmiştir. Ya da (kastedilen) şiddet derecelerinden sonra gelen derecelerdir: ölüm, kıyametin durakları ve dehşetleri. Ya da (tabak kelimesinin) "tabaka"nın çoğulu olduğu düşüncesiyle, bunlar ve öncesindeki musibetlerdir. İbn Kesîr, Hamza ve Kisâî "letarkebenne" diye fethayla okumuşlardır: lafız itibarıyla insana hitap olarak; ya da Rasûl'e (a.s.) hitap olarak, "Sen halden hale ve mertebeden mertebeye şerefli bir hale ve yüksek bir mertebeye bineceksin" ya da "Mi'rac gecesi göğün tabakalarından bir tabakadan diğerine bineceksin" anlamında. Kesreyle okunuşu nefse hitap, yâ ile okunuşu ise gaib (üçüncü şahıs) içindir. "An tabak", "tabakan"ın sıfatıdır ya da zamirden haldir; "tabakı aşan" ya da "onu aşanlar" anlamında.

فلا أقسم بالشفق (16) والليل وما وسق (17) والقمر إذا اتسق (18) لتركبن طبقا عن طبق (19) فلا أقسم بالشفق الحمرة التي ترى في أفق المغرب بعد الغروب. وعن أبي حنيفة رحمه الله تعالى: أنه البياض الذي يليها، سمي به لرقته من الشفقة. والليل وما وسق وما جمعه وستره من الدواب وغيرها يقال: وسقه فاتسق واستوسق، قال: مستوسقات لو يجدن سائقا. أو طرده إلى أماكنه من الوسيقة. والقمر إذا اتسق اجتمع وتم بدرا. لتركبن طبقا عن طبق حالا بعد حال مطابقة لأختها في الشدة، وهو لما طابق غيره فقيل للحال المطابقة، أو مراتب من الشدة بعد المراتب هي الموت ومواطن القيامة وأهوالها، أو هي وما قبلها من الدواهي على أنه جمع طبقة. وقرأ ابن ومواطن القيامة وأهوالها، أو هي وما قبلها من الدواهي على أنه جمع طبقة. وقرأ ابن كثير وحمزة والكسائي لتركبن بالفتح على خطاب الإنسان باعتبار اللفظ، أو الرسول عليه الصلاة والسلام على معنى لتركبن حالا شريفة ومرتبة عالية بعد حال ومرتبة، أو طبقا من أطباق السماء بعد طبق ليلة المعراج وبالكسر على خطاب النفس، وبالياء على الغيبة وعن طبق صفة ل طبقا أو حال من الضمير بمعنى مجاوز ال طبق أو مجاوزين له.