سَيَقُولُ ٱلسُّفَهَآءُ مِنَ ٱلنَّاسِ مَا وَلَّىٰهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ ٱلَّتِى كَانُوا۟ عَلَيْهَا قُل لِّلَّهِ ٱلْمَشْرِقُ وَٱلْمَغْرِبُ يَهْدِى مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ
“Die Toren unter den Menschen werden sagen: "Was hat sie von der Gebetsrichtung, die sie (bisher) einhielten, abgebracht?" Sag: Allah gehört der Osten und der Westen. Er leitet, wen Er will, auf einen geraden Weg.” — Bubenheim & Elyas
Taberî9-10. Jh.✓ Zitat verifiziert
Taberî, ayette geçen 'sefihler'in kimliği konusunda farklı rivayetleri aktarır: İbn Abbas'tan gelen rivayete göre bunlar Yahudilerdir, es-Süddî'den gelen rivayete göre münafıklardır. Kıblenin Kudüs'ten Kâbe'ye çevrilmesi üzerine bazı kimselerin 'Bu adam doğduğu yere özlem duydu' diyerek itiraz ettiklerini, Allah'ın da bu sözü söyleyenleri cahillik ve nifak sebebiyle sefih olarak nitelendirdiğini belirtir. Kendisi bu rivayetler arasında Yahudi/münafık olduğu görüşünü tercihe yakın bir şekilde işler ve 'sefih' isminin, hakkı küçümsemelerinden (سفهوا الحق) kaynaklandığını açıklar.
يعني بقوله جل ثناؤه سيقول الجهال من الناس وهم اليهود، وأهل النفاق وإنما سماهم الله عز وجل سفهاء، لأنهم سفهوا الحق
Zemahşerî12. Jh.✓ Zitat verifiziert
Zemahşerî'ye göre ayetteki ifadenin manası 'beni bir yola/sırata hidayet etti' şeklindedir; bunun delili ise ahirete inanmayan herkesin doğru yoldan sapmış olduğunu belirten ifadedir. Ayrıca bu bağlamda Sakif kabilesinden Sümame b. Üsal el-Hanefî'nin İslam'a girip Yemame'ye dönerek Mekke halkına erzak akışını kesmesi ve Mekkelilerin kıtlıkla cezalandırılıp 'ılhiz' denilen bir yiyeceği yemek zorunda kalmaları olayı zikredilir; Ebu Süfyan'ın Hz. Peygamber'e gelip 'rahmeten li'l-âlemîn' olduğunu iddia ettiğini hatırlatarak babaların kılıçla, çocukların açlıkla öldürüldüğünü söylediği rivayet edilir.
لما أسلم ثمامة بن أثامة الحنفي ولحق باليمامة ومنع الميرة من أهل مكة وأخذهم الله بالسنين حتى أكلوا العلهز جاء أبو سفيان إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال له : أنشدك الله والرحم ألست تزعم أنك بعثت رحمة للعالمين فقال : بلى ، فقال : قتلت الآباء بالسيف ، والأبناء بالجوع
Fahreddin er-Râzî12-13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu metin, kıblenin Kâbe'ye çevrilmesi meselesinde iki görüşü aktarır: müfessirlerin çoğunluğuna göre Beytü'l-Makdis'ten Kâbe'ye dönüşün Medine'ye hicretten belli bir süre sonra gerçekleştiği (bu konuda 9-18 ay arasında değişen rivayetler nakledilir); Ebu Müslim'e göre ise bu değişikliğin sahih haberle sabit olduğu için kabul edilmesi gerektiği belirtilir. Ayrıca kıble tabirinin dilsel kökeni ve nesih meselesine yahudi ve hristiyanların yönelttiği itirazlar da ele alınır.
واختلفت الروايات في أنه عليه الصلاة والسلام متى حول القبلة بعد ذهابه إلى المدينة فعن أنس بن مالك رضي الله عنه بعد تسعة أشهر أو عشرة أشهر ، وعن معاذ بعد ثلاثة عشر شهرا وعن قتادة بعد ستة عشر شهرا وعن ابن عباس والبراء بن عازب بعد سبعة عشر شهرا ، وهذا القول أثبت عندنا من سائر الأقوال
Kurtubî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Kurtubî'ye göre 'sefihler' ifadesindeki görüş ayrılıkları nakledilmiştir: Mücahid ve Süddî'ye göre bunlar Medine'deki Yahudilerdir, bazılarına göre münafıklardır, Zeccâc'a göre ise kıblenin değiştirilmesini inkar eden Kureyş kafirleridir. Ayrıca 'min en-nâs' ifadesinin özellikle zikredilmesinin sebebi, sefâhetin cansız varlıklarda ve hayvanlarda da bulunabileceği, dolayısıyla insan cinsine tahsis edildiğinin belirtilmesidir. Metin ayrıca kıble değişikliği olayının rivayet detaylarını (Kubâ'daki namaz, Bera hadisi, mescid-i kıbleteyn kıssası) aktarır.
والمراد بالسفهاء هنا اليهود الذين بالمدينة قاله مجاهد السدى : المنافقون الزجاج : كفار قريش لما أنكروا تحويل القبلة قالوا : قد اشتاق محمد إلى مولده وعن قريب
İbn Kesîr14. Jh.✓ Zitat verifiziert
İbn Kesîr, kıble değişikliğiyle ilgili ayeti Hz. Peygamber'in Mekke'de iki köşe (Kabe-Beytülmakdis) arasında namaz kıldığını, Medine'ye hicret edince bu ikisini birleştirmenin imkansız olması üzerine Allah'ın Beytülmakdis'e yönelmeyi emrettiğini, on altı-on yedi ay bu şekilde namaz kılındığını, Peygamber'in İbrahim'in kıblesi olan Kabe'ye dönmeyi çok istediğini ve dua ettiğini, sonunda bu isteğinin kabul edilerek Kabe'ye yönelmenin emredildiğini anlatarak açıklar. Bu değişiklik ilk olarak ikindi namazında (bazı rivayetlere göre öğle namazında) uygulanmış, haber gecikmeli ulaşan Kuba halkı ise sabah namazında yönlerini değiştirmiştir.
فلما هاجر إلى المدينة تعذر الجمع بينهما فأمره الله بالتوجه إلى بيت المقدس قاله ابن عباس والجمهور ثم اختلف هؤلاء هل كان الأمر به بالقرآن أو بغيره على قولين
Beydâvî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Beydâvî'ye göre 'sefihler' ifadesi, kıble değişikliğine itiraz eden münafıklar, Yahudiler ve müşrikleri kastetmektedir; bu itirazın önceden haber verilmesi Peygamber'in gönlünü hazırlamak, cevabı önceden hazırlamak ve mucizeyi ortaya çıkarmak gibi faydalar taşımaktadır. Kıblenin belirli bir mekâna zâtî bir özellik nedeniyle bağlı olmadığını, asıl önemli olanın Allah'ın emrine uymak olduğunu belirtir. Beytülmakdis'e veya Kâbe'ye yönelmenin hikmet ve maslahatın gerektirdiği şekilde değiştiğini ifade eder.
والقبلة في الأصل الحالة التي عليها الإنسان من الاستقبال، فصارت عرفا للمكان المتوجه نحوه للصلاة قل لله المشرق والمغرب لا يختص به مكان دون مكان بخاصية ذاتية تمنع إقامة غيره مقامه، وإنما العبرة بارتسام أمره لا بخصوص المكان
Vergleich
Gemeinsamkeiten
Taberî, Kurtubî ve Beydâvî 'sefihler' ifadesinin Yahudiler, münafıklar veya müşrikler olabileceğini rivayet çeşitliliğiyle aktarır; İbn Kesîr ve Râzî ise kıble değişikliğinin tarihî sürecini (Beytülmakdis'ten Kâbe'ye dönüş, süresi, aşamaları) rivayetlerle temellendirir. Tüm müfessirler hem rivayet nakline hem de dil/belağat tahliline birlikte başvurur.
Unterschiede
Taberî ve Kurtubî çoğunlukla rivayet farklılıklarını nakletmekle yetinip 'sefih' kelimesinin lugavî kökenine odaklanırken, Zemahşerî konuyu ayetin delaletiyle akılcı bir istidlale bağlar ve tarihî bir olay (Sümame kıssası) üzerinden anlam kurar. Râzî meseleyi kelamî/fıkhi bir tartışmaya (nesih, ta'lil, Ehl-i Sünnet-Mu'tezile ihtilafı) taşırken, İbn Kesîr sahih hadislere dayanan tarihî-rivayet okumasını önceler, Beydâvî ise itirazın hikmetini (Peygamber'in hazırlanması, mucizenin belirmesi) vurgulayan bağlamsal bir yorum sunar.
Historischer Kontext
En eski müfessir Taberî rivayet çokluğunu sergileyip tercih belirtmekle sınırlı kalırken, Zemahşerî ve Râzî gibi sonraki müfessirler dil analizini ve kelamî tartışmaları daha sistemli işlemiş, İbn Kesîr hadis kritiğine dayanan daha derli toplu bir tarihî anlatı sunmuş, Beydâvî ise özet ve hikmet odaklı bir sentezle konuyu kısaca çözümlemiştir. Temel mesele (kıble değişikliği ve itiraz edenlerin kimliği) sabit kalmış, yaklaşım ve derinlik dönemsel ilgiye göre çeşitlenmiştir.
Bezug zur Gegenwart
Bu farklı okumalar, bir topluluğun değişim karşısındaki tepkilerinin çoğunlukla bilgi eksikliği veya ön yargıdan kaynaklanabileceğini hatırlatır; bu da sabır ve hoşgörüyle yaklaşmanın önemine işaret eder. Ayrıca ilim ile iman arasındaki uyumun, olayları hem tarihî hem de akli çerçevede değerlendirmeyle mümkün olduğu görülür. Toplumsal değişimlerde ihlasla hareket etmek ve karşılıklı diyalog kurmak, günümüzde de yapıcı bir tutum olarak değerini korur.
KI-Analyse — keine Fatwa oder Urteil, noch nicht durch Fachprüfung freigegeben