Zemahşerî'ye göre 'istidrâc' Allah'ın kâfirlere nimetlerini peş peşe göndermesi ve onları azgınlıkları içinde bırakmasıdır; her yeni nimetle onlar daha da şımarır ve günahlarını artırırlar, bunu da kendilerine bir üstünlük ve Allah'a yakınlık sanırlar. Halbuki bu durum gerçekte Allah'ın onları terk edip helake yaklaştırmasıdır, farkında olmadıkları bir yönden gelen bir tuzaktır.

فكلما جدد عليهم نعمة ازدادوا بطرا وجددوا معصية ، فيتدرجون في المعاصي بسبب ترادف النعم ، ظانين أن مواترة النعم أثرة من الله وتقريب ، وإنما هي خذلان منه وتبعيد

Râzî'ye göre istidrâc, inkârcılara Allah'ın günah işledikleri her defasında dünyevi nimet ve imkânları vererek onları derece derece helake yaklaştırmasıdır. Kişi ne zaman bir günah işlese Allah ona bir nimet kapısı açar, bu da onun azgınlığını ve gafletini artırır; nihayet hiç ummadıkları bir anda ansızın yakalanırlar. Bu süreç, dünya nimetlerine olan meyilin tekrar tekrar tatmin edilmesiyle kalıcı bir huy (meleke) haline gelmesi ve kişiyi Allah'tan derece derece uzaklaştırması şeklinde açıklanır.

فالمعنى سنقربهم إلى ما يهلكهم ، ونضاعف عقابهم من حيث لا يعلمون ما يراد بهم ، وذلك لأنهم كلما أتوا بجرم أو أقدموا على ذنب فتح الله عليهم بابا من أبواب النعمة والخير في الدنيا ، فيزدادون بطرا وانهماكا في الفساد وتماديا في الغي

İbn Kesîr'e göre bu ifade, günahkârların işledikleri her günah karşılığında kendilerine bir nimet verilmesiyle açıklanır; bu görünüşte nimet olsa da gerçekte bir azap ve intikamdır. Allah dünyada onlara rızık kapılarını ve geçim yollarını açar, ta ki bulundukları hal ile aldanıp kendilerini haklı bir konumda zannetsinler. Onlar bunun Allah katında bir ikram olduğuna inanırlarken, gerçekte bu bir aşağılanma ve tuzaktır.

قال بعضهم كلما أحدثوا ذنبا أحدث لهم نعمة وهي في الحقيقة نقمة

Beydâvî'ye göre 'senestedricühüm' ifadesi, ayetleri yalanlayanların kendilerine art arda verilen nimetler yüzünden bunun Allah'ın kendilerine bir lütfu olduğunu zannedip azgınlıklarını artırmaları ve sonunda azap hükmünün üzerlerine hak olmasıyla, derece derece helake yaklaştırılmaları anlamına gelir. 'Keydî metîn' ifadesi ise Allah'ın yakalayışının şiddetli olduğunu belirtir; buna 'keyd' (hile) denmesi zahirinin iyilik, batınının ise rezil edici bir sonuç olmasındandır. Hz. Peygamber'e 'cinnet' nispetinin reddi bağlamında, onun sadece açık bir uyarıcı olduğu vurgulanır.

سنستدرجهم سنستدنيهم إلى الهلاك قليلا قليلا، وأصل الاستدراج الاستصعاد أو الاستنزال درجة بعد درجة. من حيث لا يعلمون ما نريد بهم وذلك أن تتواتر عليهم النعم فيظنوا أنها لطف من الله تعالى بهم، فيزدادوا بطرا وانهماكا في الغي حتى يحق عليهم كلمة العذاب.

Taberî'ye göre bu ayet, Allah'ın ayetlerini yalanlayanları hemen cezalandırmayıp dünya nimetleriyle bir süre kendi hallerine bırakmasını anlatır. Bu kişiler bu hâlin kendileri için bir iyilik olduğunu zannederek azgınlıklarında ilerlerler; sonunda farkında olmadıkları bir anda ansızın yakalanıp cezalandırılırlar. Bu, Allah'ın kâfiri istidrâc yoluyla aldatıp mekruh bir sona sürüklemesidir.

وذلك استدراج الله إياه

Kurtubî'ye göre 'istidrâc' âyeti, kulların gafletteyken ansızın yakalanıp cezalandırılacağını, bunun Bedir günü gerçekleştiğini ifade eder. Ayrıca farklı görüşler nakledilir: nimetlerin bollaştırılıp şükrün unutturulması, günah işleyenlere her defasında yeni nimet verilip istiğfarın unutturulması gibi anlamlar da bu kavrama dahil edilmiştir. İstidrâc kelimesinin aslı, birinin durumdan duruma yavaşça, aniden değil kademeli olarak geçirilmesidir.

والاستدراج : ترك المعاجلة وأصله النقل من حال إلى حال كالتدرج