مَا كَانَ لِلَّهِ أَن يَتَّخِذَ مِن وَلَدٍ سُبْحَٰنَهُۥٓ إِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ
“Es steht Allah nicht an, Sich ein Kind zu nehmen. Preis sei Ihm! Wenn Er eine Angelegenheit bestimmt, so sagt Er dazu nur: ,Sei!', und so ist es.” — Bubenheim & Elyas
Zemahşerî12. Jh.✓ Zitat verifiziert
Zemahşerî'ye göre bu ayet, Allah'a çocuk nispet eden Hristiyanları yalanlamakta ve O'ndan velet sahibi olmasının aklen imkânsız ve tasavvur edilemez olduğunu göstererek onları susturmaktadır. Zira Allah'ın zâtı, kendisinden çocuk meydana gelen varlıkların zâtı gibi olamaz; O bir şeyi dilediğinde 'kün' emriyle onu doğrudan var eder, bu da O'nu doğuran canlıya benzemekten uzaklaştırır. Buradaki 'söz' ifadesi mecazidir; anlamı, Allah'ın bir şeyi iradesinin, hiçbir gecikme olmaksızın o şeyin varlığını zorunlu kılmasıdır, bu durum emredene itaat eden bir emrolunanın durumuna benzetilmiştir.
كذب النصارى وبكتهم بالدلالة على انتفاء الولد عنه ، وأنه مما لا يتأتى ولا يتصور في العقول وليس بمقدور عليه
İbn Kesîr14. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre âyet, Allah'ın kendisi hakkında câhil, zâlim ve haddi aşan kimselerin söylediklerinden çok yüksek ve büyük bir şekilde münezzeh olduğunu ifade etmektedir. Bu kimselerin sözleri, Allah'ın zâtına ve yüceliğine yakışmayan iddialardır ve Allah bunlardan uzaktır.
عما يقول هؤلاء الجاهلون الظالمون المعتدون علوا كبيرا
Beydâvî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre 'Allah'ın çocuk edinmesi olacak şey değildir' ifadesi, Hz. İsa'yı Allah'ın oğlu sayan Hristiyanları yalanlamak ve Allah'ı onların iftira ettiği şeyden tenzih etmek amacı taşır. 'Bir şeyi murad ettiğinde ona sadece ol der, o da olur' ifadesi ise onları susturmaya (tebkît) yöneliktir; çünkü dileği yalnızca 'ol' emriyle var eden bir zat, yaratıklara benzemekten ve dişileri gebe bırakma yoluyla çocuk edinmeye ihtiyaç duymaktan münezzehtir.
ما كان لله أن يتخذ من ولد سبحانه تكذيب للنصارى وتنزيه لله تعالى عما بهتوه. إذا قضى أمرا فإنما يقول له كن فيكون تبكيت لهم، فإن من إذا أراد شيئا أوجده ب كن كان منزها عن شبه الخلق إلى الحاجة في اتخاذ الولد بإحبال الإناث
Fahreddin er-Râzî12-13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Râzî'ye göre 'ما كان لله أن يفعل كذا' ifadesi Allah'ın her şeyi yapmaya kadir olmadığı anlamına gelmez; bunun anlamı, o fiilin (yalan söylemek, çocuk edinmek gibi) Allah'ın hikmetine ve kemaline yakışmamasıdır. Bu nedenle Cübbâî'nin ayetten Allah'ın her şeyi yapamayacağı sonucunu çıkarması reddedilmekte, aksine yalanın Allah hakkında imkânsız olduğu, dolayısıyla çocuk edinmenin ulûhiyetle bir arada bulunamayacağı vurgulanmaktadır.
أي لا يليق ذلك بحكمته وكمال إلهيته
Kurtubî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Kurtubî'ye göre bu ayette 'min' lafzı sözü tamamlayıcı bir unsur olup 'çocuk edinmesi' anlamını taşır; 'en' ise 'kâne'nin ismi konumundadır, yani Allah'ın çocuk edinmesi O'nun sıfatlarından olmamıştır. Ardından Allah kendisini bu iddiadan tenzih etmiştir.
أي ما كان من صفته اتخاذ الولد
Vergleich
Gemeinsamkeiten
Tüm müfessirler ayetin, Allah'a çocuk nispet eden iddiayı reddetmek ve Allah'ı bundan tenzih etmek amacı taşıdığında birleşir; 'kün' emrinin Allah'ın dilediğini aracısız ve doğuma ihtiyaç olmaksızın var ettiğini gösterdiği ortak bir vurgudur.
Unterschiede
Zemahşerî ve Beydâvî dilbilimsel/belâgat odaklı okuyup 'söz'ün mecazi olduğunu ve karşı tarafı susturma (tebkît) amacını öne çıkarır; Beydâvî ayrıca kıraat farklarına dayanarak dilbilimsel ayrıntıya girer. İbn Kesîr konuyu daha çok Allah'ın yüceliğinin haddi aşan iddialardan münezzeh olması çerçevesinde ele alır. Râzî ise meseleyi kelamî bir tartışmaya taşıyıp 'Allah'a yakışmayan fiil' kavramını işleyerek Cübbâî'nin kudret sınırlaması yorumunu reddeder. Kurtubî ise ayetin gramatik yapısını (min, en, kâne) çözümlemeye odaklanır.
Historischer Kontext
Erken dönem (Zemahşerî, Râzî, Kurtubî, Beydâvî hepsi klasik-orta dönem) müfessirlerde dil ve kelam analizi ağırlıklıdır; İbn Kesîr ise daha çok rivayet ve ayetin genel anlamına odaklanan bir yaklaşım sergiler. Zaman içinde temel tenzih vurgusu sabit kalmış, farklılık daha çok yöntemsel araçlarda (dilbilim, kelam, kıraat, gramer) kendini göstermiştir.
Bezug zur Gegenwart
Bu ayet, akıl ile inancın çatışmadan birlikte yürüyebileceğine, meselelerin sağlam bir muhakeme ve saygılı bir dille ele alınabileceğine dair bir örnek sunar. Farklı inanç geleneklerine sahip insanlarla iletişimde, iddiaları anlamaya çalışıp temkinli ve yapıcı bir dille cevap vermek bugün de değerli bir tutum olarak görülebilir. Ayrıca ilim ve imanın birlikte, çelişkisiz bir bütünlük içinde ele alınabileceğine dair bir hatırlatma taşır.
KI-Analyse — keine Fatwa oder Urteil, noch nicht durch Fachprüfung freigegeben