Taberî9-10. yy✓ Alıntı doğrulandı
Taberî'ye göre ayetteki 'kâlihûn' ifadesi, ateşin yüzlerini yalayıp yakması sonucu dudaklarının dişlerinden çekilip dişlerin ortaya çıkması halini anlatır. Bu durum İbn Abbas, Abdullah (İbn Mes'ud) ve İbn Zeyd'den nakledilen rivayetlerle desteklenmiş, ateşle yanmış bir kafanın veya ateşe değen koyun başının görünümüne benzetilmiştir.
والكلوح: أن تتقلص الشفتان عن الأسنان حتى تبدو الأسنان، كما قال الأعشى: [+البحر الرمل] وله المقدم لا مثل له %~% ساعة الشدق عن الناب كلح فتأويل الكلام: يسفع وجوههم لهب النار فتحرقها، وهم فيها متقلصو الشفاه عن الأسنان من إحراق النار وجوههم
Fahreddin er-Râzî12-13. yy✓ Alıntı doğrulandı
Bu metinde Râzî, ateşin yüzleri yalayıp yakmasının (tel'fehu'n-nâr) yüzleri yakıp derilerini ve etlerini yiyeceği şeklinde açıklandığını, ayrıca 'kalih' (dudakların çekilip dişlerin açığa çıkması) halinin kızarmış kelleye benzetildiğini aktarır. Bu durumu destekleyen bir hadis de zikredilmiştir. Son olarak Allah'ın azaplarını anlattıktan sonra onlara söylenecek azarlayıcı sözü hikaye ettiği belirtilir.
قال ابن عباس رضي الله عنهما أي تضرب وتأكل لحومهم وجلودهم ، قال الزجاج : اللفح والنفخ واحد إلا أن اللفح أشد تأثيرا ورابعها : قوله : والكلوح أن تتقلص الشفتان ويتباعدا عن الأسنان ، كما ترى الرؤوس المشوية
Kurtubî13. yy✓ Alıntı doğrulandı
Bu müfessire göre 'tetalfehu' kelimesi 'nefh'ten daha güçlü bir anlam taşır; ateşin yakması, kılıçla hafif vurma gibi anlamlara gelen 'lefeha' fiiliyle ilişkilidir. 'Kâlihûn' kelimesi ise yüzün asılması, dudakların çekilip dişlerin ortaya çıkması şeklinde açıklanır; bu durum cehennem ateşinin yüzü çirkinleştirmesiyle ilgilidir. İbn Abbas ve İbn Mesud'dan nakledilen görüşler bu anlamı desteklemektedir.
وقال بن مسعود : ألم تر إلى الرأس المشيط بالنار وقد بدت أسنانه وقلصت شفتاه
İbn Kesîr14. yy✓ Alıntı doğrulandı
İbn Kesîr, ayette geçen kâlihûn (dudakları çekilmiş) ifadesini, cehennem ateşinin yüzleri değiştirmesi ve yakması sonucu dudakların büzülüp dişlerin ortaya çıkması şeklinde açıklamaktadır. Bu bağlamda ayrıca konuyla dolaylı ilişkili olarak nihayet (ölü için ağıt yakma) konusundaki hadisleri de nakletmiştir.
ألم تر إلى الرأس المشيط الذي بدا أسنانه وقلصت شفتاه
Beydâvî13. yy✓ Alıntı doğrulandı
Beydâvî'ye göre ateş yüzleri yalar ve şiddetle yakar; 'lefh' kelimesi 'nefh'ten daha şiddetli bir etkiyi ifade eder. 'Kâlihûn' ifadesi ise yanmanın şiddetinden dudakların dişlerden gerilip açılmasını anlatır. Ayrıca 'elem tekün âyâtî' ifadesinde gizli bir 'kavl' (söyleme fiili) takdir edilmekte olup bu, kendilerine bu azabı hak ettiren sebebin hatırlatılması ve azarlanması niteliğindedir.
تلفح وجوههم النار تحرقها واللفح كالنفح إلا أنه أشد تأثيرا. وهم فيها كالحون من شدة الاحتراق والكلوح تقلص الشفتين عن الأسنان
Karşılaştırma
Ortak noktalar
Tüm müfessirler 'kâlihûn' ifadesini ateşin şiddetiyle dudakların dişlerden çekilip geriye sıyrılması, yüzün çirkin bir görünüm alması olarak açıklar; bu tasviri İbn Abbas ve İbn Mesud'dan gelen rivayetlerle desteklerler ve 'lefh' fiilinin 'nefh'ten daha şiddetli bir yakış anlamı taşıdığında hemfikirdirler.
Farklar
Taberî rivayet ve şiir istişhadına (A'şâ beytiyle dil delili) ağırlık verirken, Râzî ve Kurtubî buna ek olarak hadis rivayetini de işin içine katar; Beydâvî ise daha çok dil/belağat ve kıraat farklılıkları üzerinden meseleyi işler, İbn Kesîr ise açıklamayı kısa tutup konuyla dolaylı bağlantılı başka bir hadis nakline yer verir. Bu farklar, her müfessirin kendi döneminin ve yönteminin (rivayet ağırlıklı tefsir, dirayet/dil ağırlıklı tefsir) yansımasıdır.
Dönemsel bağlam
Taberî'den Beydâvî'ye uzanan süreçte temel anlam sabit kalmış, değişen ise açıklama biçimi ve kullanılan araçlar olmuştur: erken dönemde rivayet ve dil şahitliği öne çıkarken, sonraki dönemlerde hadis nakli ve daha sistemli belagat/dilbilgisi analizleri metne eklenmiştir.
Günümüz bağlantısı
Bu tasvirler, insanın davranışlarının görünmez de olsa bir karşılığı olduğu ve ahiret bilincinin kişiyi ahlaki sorumluluğa yönelttiği düşüncesini hatırlatabilir. Buradan hareketle, günlük hayatta sabır, ihlas ve yapıcı bir tutum geliştirmenin, sadece dünyevi değil manevi bir olgunluğa da hizmet ettiği üzerinde düşünülebilir. Bu tür ayetler, bilinçli ve sorumlu bir yaşam bilinci için bir hatırlatma olarak da okunabilir.
Yapay zekâ analizi — fetva veya hüküm değildir, henüz uzman incelemesinden geçmemiştir