وَإِذْ قَالُوا۟ ٱللَّهُمَّ إِن كَانَ هَٰذَا هُوَ ٱلْحَقَّ مِنْ عِندِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِّنَ ٱلسَّمَآءِ أَوِ ٱئْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

“And when they said: O Allah! If this be indeed the truth from Thee, then rain down stones on us or bring on us some painful doom!” — M. M. Pickthall

Tafsirs

AI-generated
Taberî9-10. c.✓ Citation verified

Bu metinde Taberî, ilgili ayetin Nadr b. Hâris b. Kelde hakkında indiğini nakleden çeşitli rivayetleri aktarır; Nadr'ın Hîre'ye gidip oradaki halkın sözlerini ve secî'lerini dinlediğini, Mekke'ye dönünce Peygamber'in Kur'an'ını işitince inkârcı bir söz söylediğini belirtir. Bu kişinin başına gelen azabın Bedir günü kılıçla öldürülmesi olduğu ifade edilir. Ayrıca bazı müfessirlerin, kavmin Allah'tan cennetteki nasiplerini ve makamlarını görmeyi acele istediklerini söyledikleri de nakledilir.

كان النضر بن الحارث بن علقمة أخو بني عبد الدار يختلف إلى الحيرة، فيسمع سجع أهلها وكلامهم. فلما قدم مكة، سمع كلام النبي صلى الله عليه وسلم والقرآن
Zemahşerî12. c.✓ Citation verified

Bu müfessire göre metin, âyette geçen bir ifadenin (السجيل ile ilgili) yerini ve kullanımını, dilde benzer bir örnekle açıklamaktadır. Zemahşerî, 'sabbe aleyhi mesrûdeten min hadîd' ifadesinin 'dir'a (zırh)' kastedilerek söylenmesi gibi, buradaki ifadenin de benzer bir dilsel kullanım tarzına dayandığını göstermektedir.

كما تقول : صب عليه مسرودة من حديد ، تريد درعا
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified

Verilen ham metin çok kısa bir alıntı başlığından ibarettir; Enfâl 32. ayete atıf yapılmakta ancak Râzî'nin bu ayet hakkındaki asıl görüşünü ve gerekçesini içeren metin sunulmamıştır.

( الأنفال : 32 ) وفي قوله :
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified

İbn Kesîr, Âd kavminin putlara taptığını (Sadâ, Samûdâ, el-Hebâ adlı putlar) ve Hûd'un uyarısına karşı azabın hemen gelmesini istemelerinin cehaletlerinin, yalanlamalarındaki inatlarının ve azgınlıklarının bir göstergesi olduğunu belirtir. Onların yapması gereken 'eğer bu hak ise bizi ona hidayet et' demek olduğu halde, kendi aleyhlerine acele ile azabı istediklerini vurgular. Bu durumu, benzer şekilde Ebu Cehil ve Ebu'n-Nadr'ın da alay ve inkâr amacıyla azabı acele istemelerine, ardından pişman olup Allah'tan bağışlanma dilemelerine benzetir.

وقوله هذا من كثرة جهلهم وشدة تكذيبهم وعنادهم وعتوهم وهذا مما عيبوا به وكان الأولى لهم أن يقولوا اللهم إن كان هذا هو الحق من عندك فاهدنا له ووفقنا لا تباعه ولكن استفتحوا على أنفسهم واستعجلوا العذاب وتقديم العقوبة
Beydâvî13. c.✓ Citation verified

Beydâvî'ye göre bu sözler Nadr b. el-Hâris'e ait olup ona topluca izafe edilmesi, kavmin reisinin yaptığı işin kavme nispet edilmesi türündendir; çünkü o kıssacılarıydı. Ayetteki tehdit sözü de aynı kişinin inkârda daha ileri gitmesini ifade eder ve alay ile kesin inkârı göstermek amacı taşır. Onların 'dilersek biz de böylesini söyleriz' iddiaları, on yıl acze düşürülmelerine ve kılıçla mukabele edilmesine rağmen bir sure ile bile karşılık verememeleri sebebiyle son derece inatlaşma ve mübalağalı bir kibir olarak yorumlanır.

هو قول النضر بن الحرث، وإسناده إلى الجميع إسناد ما فعله رئيس القوم إليهم فإنه كان قاصهم

Comparison

Common ground

Taberî, İbn Kesîr ve Beydâvî, ayetin Nadr b. Hâris (veya benzer inkârcı liderler) hakkında indiğini, bu kişilerin alay ve inat amacıyla azabı acele istediklerini nakletmede birleşir; ayrıca bu tutumun cehalet, kibir ve inkârdaki ısrarın göstergesi olarak yorumlandığı ortaktır.

Differences

Taberî rivayet aktarımına odaklanırken, Zemahşerî tamamen dilsel/belâgat açısından bir ifadenin kullanım biçimini örnekle açıklar; İbn Kesîr rivayetle bağlamsal okumayı birleştirip kavmin inadını vurgular; Beydâvî ise dil analizini rivayetle harmanlayıp liderin sözünün topluma nispet edilmesi meselesine dikkat çeker; Râzî'ye dair verilen metin yetersiz olduğu için karşılaştırmaya dahil edilememektedir. Bu farklar, müfessirlerin yöntemsel önceliklerinden (rivayet merkezli, dilbilimsel, bağlamsal-ahlaki) kaynaklanmaktadır.

Historical context

Erken dönem müfessiri Taberî ağırlıklı olarak rivayetleri nakletmeye odaklanmış, sonraki dönemlerde Zemahşerî ve Beydâvî gibi müfessirler dil ve belâgat analizini ön plana çıkarmış, İbn Kesîr ise rivayet ve ahlaki-bağlamsal yorumu bir arada sunmuştur; temel anlatı (Nadr b. Hâris'in inkârı ve sonu) dönemler boyunca büyük ölçüde sabit kalmış, yorum yöntemleri çeşitlenmiştir.

Modern connection

Bu karşılaştırmalı okuma, hakikate karşı alaycı veya aceleci bir tavır takınmanın, sağlıklı bir sorgulama yerine inatla sonuçlanabileceğini hatırlatır. Günümüzde de ilim ve iman arasında sabırlı, mütevazı bir arayışın; hemen hüküm vermek yerine anlama çabasının kişisel ve toplumsal huzura katkı sağlayabileceği düşünülebilir.

AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar