وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِـَٔايَةٍ قَالُوا۟ لَوْلَا ٱجْتَبَيْتَهَا قُلْ إِنَّمَآ أَتَّبِعُ مَا يُوحَىٰٓ إِلَىَّ مِن رَّبِّى هَٰذَا بَصَآئِرُ مِن رَّبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

“And when thou bringest not a verse for them they say: Why hast thou not chosen it? Say: I follow only that which is inspired in me from my Lord. This (Qur'an) is insight from your Lord, and a guidance and a mercy for a people that believe.” — M. M. Pickthall

Tafsirs

AI-generated
Taberî9-10. c.✓ Citation verified

Taberî, 'لولا اجتبيتها' ifadesindeki kınamayı, kafirlerin Peygamber'den Kur'an'ı kendi nefsinden icat etmesini ('أحدثتها من نفسك') istemeleri şeklinde yorumlayan görüşü tercih eder; bunun karşısında bazı müfessirlerin 'Rabbinden alıp getirsen' anlamını verdiğini de nakleder ama bunu tercih etmez. Peygamber'in cevabının, ancak kendisine vahyedileni takip ettiğini, kendiliğinden söz üretmediğini beyan etmek olduğunu belirtir.

قال أبو جعفر: وأولى التأويلين بالصواب في ذلك، تأويل من قال تأويله: هلا أحدثتها من نفسك، لدلالة قول الله: يبين ذلك أن الله إنما أمر نبيه صلى الله عليه وسلم بأن يجيبهم بالخبر عن نفسه أنه إنما يتبع ما ينزل عليه ربه ويوحيه إليه، لا أنه يحدث من قبل نفسه قولا وينشئه فيدعو الناس إليه
Zemahşerî12. c.✓ Citation verified

Bu müfessire göre metinde geçen ifade, 'kendi nefsinden uydurup getirsen olmaz mıydı' anlamına gelmektedir; yani muhataplara, ayeti kendiliğinden icad edip getirme teklifinin yöneltildiği belirtilir.

هلا اجتمعتها ، افتعالا من عند نفسك ؛ لأنهم كانوا يقولون
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified

Bu müfessire göre âyetteki ifade, Peygamber'in Rabbinden kendi isteğiyle bir mucize talep etmesinin caiz olmadığını, onun sadece vahyi beklediğini ve kendisine ne ikram edilirse onu söylediğini bildirir. Kureyş'in istediği ek mucizelerin gelmemesi peygamberliğin doğruluğuna zarar vermez, çünkü Kur'an'ın davasına uygun şekilde ortaya çıkması başlı başına yeterli ve açık bir mucizedir; bundan fazlasını istemek ise inatçılıktan ibarettir.

ومعناه ليس لي أن أقترح على ربي في أمر من الأمور ، وإنما أنتظر الوحي فكل شيء أكرمني به قلته ، وإلا فالواجب السكوت وترك الاقتراح
Kurtubî13. c.✓ Citation verified

Kurtubî'ye göre 'levlâ ictebeytehâ' ifadesi, müşriklerin Peygamber'e 'bu ayetleri kendiliğinden uydursaydın' şeklindeki iddiasını anlatır; Allah onlara ayetlerin kendi katından değil, Allah tarafından indirildiğini bildirmiştir. 'Basâir' kelimesi ise Allah'ın birliğine delalet eden delil ve ibretler anlamındadır; hüda 'doğru yol/beyan', rahmet ise 'nimet' olarak açıklanmıştır.

ومعنى اجتبيتها اختلقتها من نفسك فأعلمهم أن الآيات من قبل الله عز وجل وأنه لا يقرأ عليهم إلا ما أنزل عليه
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified

İbn Kesîr'e göre âyetteki ifade, kâfirlerin Peygamber'den bir mucize/âyet getirmesini istemeleri karşısında onun 'Ben Allah'a karşı hiçbir şeyde öne geçmem, sadece bana emrolunanı izlerim, bana vahyedilene tabi olurum' şeklindeki cevabını içerir; Allah bir âyet gönderirse kabul eder, göndermezse kendiliğinden istemez, ancak Allah izin verirse ister, çünkü O Hakîm ve Alîm'dir. Bu metinde ayrıca âyetin farklı okunuşlarına dair (لولا تلقيتها / لولا أحدثتها / لولا اقتضيتها / لولا أخذتها) çeşitli tefsirci görüşleri nakledilmekte, sonunda Kur'an'ın kendisinin en büyük mucize ve en açık delil olduğuna işaret edilmektedir.

أي أنا لا أتقدم إليه تعالى في شيء وإنما أتبع ما أمرني به فأمتثل ما يوحيه إلي فإن بعث آية قبلتها وإن منعها لم أسأله ابتاء إياها إلا أن يأذن لي في ذلك فإنه حكيم عليم
Beydâvî13. c.✓ Citation verified

Bu müfessire göre müşrikler, istedikleri bir ayet getirilmediğinde Peygamber'in onu kendiliğinden uydurduğunu ima ederek 'derleseydin ya' demişlerdir; cevap olarak Peygamber'in yalnızca kendisine vahyedilene tabi olduğu, ayetleri uydurmadığı veya keyfi talep etmediği bildirilmiştir. Ayrıca Kur'an okunduğunda dinleyip susmanın emredildiği belirtilir; bu müfessire göre bu ayet namazda konuşanlar hakkında inmiş olup imamın kıraatini dinleyip susmayı emretmiştir.

نزلت في الصلاة كانوا يتكلمون فيها فأمروا باستماع قراءة الإمام والإنصات له

Comparison

Common ground

Taberî, Zemahşerî, Râzî, Kurtubî, İbn Kesîr ve Beydâvî 'levlâ ictebeytehâ' ifadesinin, müşriklerin Peygamber'den ayeti kendiliğinden uydurmasını istemesiyle ilgili olduğunda ve Peygamber'in cevabının sadece vahyedilene tabi olmak, kendiliğinden söz üretmemek anlamına geldiğinde birleşir.

Differences

Taberî rivayet ve dil tahliline dayanarak 'kendiliğinden icat' anlamını tercih edip alternatif görüşü zikreder; Zemahşerî ve Kurtubî belağat/lügat eksenli okumayla aynı sonuca varır; Râzî meseleyi daha kelamî bir çerçeveye taşıyıp mucize talebi ve peygamberliğin ispatı tartışmasına bağlar; İbn Kesîr farklı kıraat rivayetlerini toplayıp geniş bir senkretik özet sunar; Beydâvî ise ayrıca fıkhi bir boyut ekleyerek ayeti namazda kıraati dinleme hükmüyle ilişkilendirir.

Historical context

Erken dönem müfessiri Taberî temelde rivayet ağırlıklı bir okuma sunarken, sonraki dönemlerde Zemahşerî ve Râzî ile dil/belağat ve kelamî istidlal ön plana çıkmış, Kurtubî ve İbn Kesîr rivayetleri sistematik biçimde derleyip karşılaştırmış, Beydâvî ise füru-i fıkha uzanan ilave bir yorum katmıştır; temel anlam sabit kalırken yöntem ve vurgu zenginleşmiştir.

Modern connection

Bu ayet, sözün ve bilginin kaynağına sadakatin, kişisel çıkarım ile aktarılan gerçeği birbirine karıştırmamanın önemine dikkat çekebilir. Günümüzde de ilim edinme ve fikir beyan etme sürecinde ihlas ve doğruluk ilkesine bağlı kalmanın, sabırla ve acele etmeden hakikati araştırmanın kıymetini hatırlatan bir çağrışım olarak düşünülebilir.

AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar