بَلْ قَالُوا۟ مِثْلَ مَا قَالَ ٱلْأَوَّلُونَ
“Nay, but they say the like of that which said the men of old;” — M. M. Pickthall
Tafsirs
AI-generatedFahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified
Bu metne göre Râzî, muhatapların öldükten sonra dirilişi inkâr etmelerinin, delillerin açıklığına rağmen sadece önceki atalarını taklit etmelerinden kaynaklandığını vurgulamaktadır. Bu durum taklit yoluyla söz söylemenin (taklidî inancın) fasit/bozuk olduğuna delalet eder. Ardından Râzî, onların ileri sürdüğü şüpheyi iki yönden nakletmeye geçer.
في إنكار البعث مع وضوح الدلائل ونبه بذلك على أنهم إنما أنكروا ذلك تقليدا للأولين وذلك يدل على فساد القول بالتقليد
Beydâvî13. c.✓ Citation verified
Bu ayette Mekke kafirlerinin, öncekilerin söylediği söz gibisini tekrarladıkları anlatılır: öldükten sonra toprak ve kemik olacaklarken tekrar diriltilmenin uzak ve inanılmaz bir şey olduğunu söylerler. Beydâvî, bu iddiaya karşı kafirlerin ilk yaratılışlarında da topraktan yaratılmış olduklarını düşünmediklerini belirtir. Ayrıca 'esâtîru'l-evvelîn' ifadesinin, öncekilerin yazdığı efsaneler/masallar anlamına geldiğini, bunun eğlence amaçlı anlatılan hikayeler ve şaşırtıcı sözler için kullanılan 'üsture' kelimesinin çoğulu olduğunu açıklar.
قالوا أإذا متنا وكنا ترابا وعظاما أإنا لمبعوثون استبعادا ولم يتأملوا إنهم كانوا قبل ذلك أيضا ترابا فخلقوا
Comparison
Common ground
Her iki müfessir de muhatapların öldükten sonra dirilişi inkârının aklî bir delile değil, önceki nesillerin sözlerinin tekrarına (taklide) dayandığını vurgular; ayrıca kafirlerin bu inkârı ile kendi ilk yaratılışlarını göz ardı etmeleri arasındaki tutarsızlığa dikkat çekilir.
Differences
Râzî daha çok itikadî/kelamî yöntemle taklidî inancın bâtıl oluşuna ve ileri sürülen şüphenin iki yönden çözümlenmesine odaklanır; Beydâvî ise dil ve belağat analizine yönelerek 'esâtîru'l-evvelîn' ifadesinin morfolojik-semantik kökenini açıklar ve bunun eğlence amaçlı efsaneler anlamına geldiğini gösterir. Bu fark, Râzî'nin kelamcı/felsefî yöntemi ile Beydâvî'nin dilbilimsel-tefsirî yöntemi arasındaki farklılıktan kaynaklanır.
Historical context
Râzî (6./7. yüzyıl) ile Beydâvî (7. yüzyıl) arasında kısa bir zaman farkı olsa da, ikisi de klasik tefsir ekolünün ortak mirasından beslenir; Beydâvî'nin eseri kısmen Râzî'nin tefsirinden özetlenerek oluşturulduğu için, temel yorum çizgisi sabit kalmış, sadece açıklama biçimi ve vurgu noktaları (kelamî derinlik veya dilsel özet) değişmiştir.
Modern connection
Bu karşılaştırma, inançların sorgulanmadan sadece geleneğe veya çevreye uyularak benimsenmesinin, akıl ve ilim ile temellendirilmiş bir inanç arasındaki farkı hatırlatması bakımından günümüz için düşündürücüdür. Ayet, bilimsel düşünme ile imanı bir arada tutmanın, taklitten öte araştırma ve tefekküre dayanan bir tutumun önemine işaret edebilir. Bu bağlamda eğitim ve sorgulayıcı düşüncenin, sağlam bir iman için değerli bir zemin oluşturduğu söylenebilir.
AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar