فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ ٱلْكِتَٰبَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَٰذَا مِنْ عِندِ ٱللَّهِ لِيَشْتَرُوا۟ بِهِۦ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَّهُم مِّمَّا يَكْسِبُونَ

“Therefore woe be unto those who write the Scripture with their hands and then say, "This is from Allah," that they may purchase a small gain therewith. Woe unto them for that their hands have written, and woe unto them for that they earn thereby.” — M. M. Pickthall

Tafsirs

AI-generated
Taberî9-10. c.✓ Citation verified

Taberî'ye göre 'ümmî' kelimesi Araplarda yazı bilmeyen kişi anlamına gelir; bu nitelendirme kişinin babasına değil annesine nispetle yapılır, çünkü yazı erkeklerin işiydi ve yazı bilmeyen erkek cehaletiyle annesine nispet edilirdi. Ayrıca 'veyl' kelimesinin tefsirinde farklı rivayetler nakledilir: kimileri onu azap olarak, kimileri cehennemin dibinde akan irin/kan çukuru veya vadisi olarak açıklamıştır. Metin ayrıca İsrailoğullarından bazı kişilerin kendi elleriyle yazdıkları bir kitabı Allah'tan geldiğini iddia ederek az bir bedel karşılığında sattıklarını, Tevrat'taki Hz. Muhammed'in vasfını tahrif ettiklerini nakleder.

وذلك أن الأمي عند العرب هو الذي لا يكتب. قال أبو جعفر: وأرى أنه قيل للأمي أمي نسبة له بأنه لا يكتب إلى أمه ، لأن الكتاب كان في الرجال دون النساء، فنسب من لا يكتب ولا يخط من الرجال إلى أمه في جهله بالكتابة دون أبيه
Zemahşerî12. c.✓ Citation verified

Bu metin, âyette geçen 'yugaşşîküm' fiili ile 'emeneten' kelimesi arasındaki gramer ilişkisini tartışır; Zemahşerî'ye göre uyku (nu'âs) ile huzur/güven (emn) aynı kişilere ait olduğu için 'emeneten' kelimesi 'te'nûsûne' fiilinin mef'ûlü leh'i olarak nasb almıştır. Ayrıca 'emeneten'in 'îmân' anlamına da gelebileceğini, ya da mecazi bir isnad yoluyla korkunun uykuyu engellemesi, Allah'ın kalpleri güvene kavuşturması sonucu uyuklamalarının gerçekleştiğini belirtir.

ولكن لما كان معنى يغشاكم النعاس . تنعسون ، انتصب أمنة على أن النعاس والأمنة لهم . والمعنى : إذ تنعسون أمنة بمعنى أمنا ، أي لأمنكم ، و { منه } صفة لها : أي أمنة حاصلة لكم من الله عز وجل
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified

Bu müfessire göre 'بأيديهم' ifadesi, ya yazma fiilinin bizzat kendi elleriyle gerçekleştiğini vurgulamak ya da inkarcılara karşı tekit amacı taşımaktadır. Ardından, kitabı az bir bedelle satmaları hem onların şekavetlerinin son noktasını gösterir hem de bu tahrifi din adına değil mal ve makam elde etmek için yaptıklarını ortaya koyar; bu da rızayla dahi olsa haksız yoldan mal almanın haram olduğuna delalet eder. 'ويل' kelimesinin kazanç (kesb) ile ilgili tekrar zikredilmesi ise hem yazma hem de bu yazı karşılığında mal almanın ayrı ayrı büyük günah olduğunu, dolayısıyla vaîdin sadece ikisinin toplamına değil her birine ayrı ayrı yönelik olduğunu göstermek içindir.

الثاني : أنه يدل على أنهم ما فعلوا ذلك التحريف ديانة بل إنما فعلوه طلبا للمال والجاه / وهذا يدل على أن أخذ المال على الباطل وإن كان بالتراضي فهو محرم
Kurtubî13. c.✓ Citation verified

Kurtubî bu ayetin nüzul sebebiyle ilgili farklı rivayetleri nakletmektedir: İbn Abbas'tan gelen bir rivayete göre ayet, dört dirhemi olup bunları gece-gündüz, gizli-açık olarak sadaka veren Ali b. Ebî Tâlib hakkında inmiştir. İbn Cüreyc ise bu fiili yapan bir adam hakkında indiğini ancak kişinin adının Ali veya başkası olarak belirtilmediğini rivayet eder. Katâde'ye göre ise ayet, ne israf ne de cimrilik yapmadan infak eden kimseler hakkında genel olarak inmiştir.

وروي عن بن عباس أنه قال : نزلت في علي بن أبي طالب رضي الله عنه كانت معه أربعة دراهم فتصدق بدرهم ليلا وبدرهم نهارا وبدرهم سرا وبدرهم جهرا
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified

İbn Kesîr'e göre bu ayet, Tevrat'ı tahrif edip kendi elleriyle yazdıkları sözleri Allah'tan geldiğini iddia ederek az bir bedel karşılığında satan, insanların mallarını batıl yolla yiyen Yahudi din adamlarını (ahbâr) hedef almaktadır. Onlara yönelik 'veyl' ifadesi hem yalan yazmalarından hem de bu yolla elde ettikleri haram kazançtan dolayı gelecek helak ve azabı bildirmektedir. Müfessir ayrıca 'veyl' kelimesinin lügat ve hadis rivayetlerindeki farklı anlamlarını (cehennemde bir vadi, dağ, azabın şiddeti vb.) aktararak kelimenin anlam çerçevesini genişletmektedir.

هؤلاء صنف آخر من اليهود وهم الدعاة إلى الضلال بالزور والكذب على الله وأكل أموال الناس بالباطل والويل الهلاك والدمار وهي كلمة مشهورة في اللغة
Beydâvî13. c.✓ Citation verified

Beydâvî'ye göre bu ayette geçen 'ümmîler' Kitab'ı okuyup yazmayı bilmeyen, dolayısıyla Tevrat'ı bizzat inceleyip doğrulayamayan cahil kimselerdir; onların Kitap'tan bildikleri sadece muharriflerden taklit yoluyla aldıkları asılsız inançlar ve boş vaadlerdir (cennete sadece Yahudilerin gireceği, ateşin onlara sadece sayılı günler dokunacağı gibi). Devamındaki ayette ise 'veyl' ifadesi, Kitab'ı elleriyle yazıp bunu Allah'tan diye sunan ve böylece dünyalık az bir menfaat (rüşvet) elde etmek isteyen tahrifçilere yönelik bir tehdit ve helak duasıdır.

ومنهم أميون لا يعلمون الكتاب جهلة لا يعرفون الكتابة فيطالعوا التوراة، ويتحققوا ما فيها. أو التوراة إلا أماني استثناء منقطع. والأماني: جمع أمنية وهي في الأصل ما يقدره الإنسان في نفسه من منى إذا قدر، ولذلك تطلق، على الكذب وعلى ما يتمنى وما يقرأ والمعنى لكن يعتقدون أكاذيب أخذوها تقليدا من المحرفين أو مواعيد فارغة.

Comparison

Common ground

Taberî, Râzî, İbn Kesîr ve Beydâvî, ayetin İsrailoğulları'ndan bazı kişilerin kendi elleriyle yazdıkları sözleri Allah'a nispet ederek az bir bedel karşılığında sattığı, bunun haksız kazanç ve tahrif olduğu noktasında birleşir; 'veyl' kelimesinin anlamı ve şiddeti konusunda da ortak bir vurgu vardır.

Differences

Taberî ve İbn Kesîr rivayet ağırlıklı bir yöntemle (sahâbe-tabiîn nakilleri) meseleyi ele alırken, Zemahşerî ve Beydâvî dil/nahiv ve belağat tahliline yoğunlaşır (mef'ûlü leh, ümmî-emâniyy kelime kökleri gibi). Râzî fıkhi bir çıkarıma (haksız kazancın rıza ile dahi haram olması) uzanırken, Kurtubî tamamen farklı bir ayetin nüzul sebebine dair rivayetleri (Ali b. Ebî Tâlib örneği) aktararak konu bütünlüğü dışında bir örnek sunar; bu farklar müfessirlerin ekolü (dilci/rivayetçi/fıkıhçı) ve yöntemsel tercihinden kaynaklanır.

Historical context

Taberî'den Beydâvî'ye uzanan süreçte rivayet malzemesi sabit bir referans kaynağı olarak korunmuş, fakat zamanla dil ve belağat tahlilinin (Zemahşerî, Râzî, Beydâvî) daha sistematik ve nahiv temelli hale geldiği görülür; bu, tefsir geleneğinin rivayetten dilbilimsel-mantıksal çözümlemeye doğru genişleyen bir birikim sürecini yansıtır, ancak temel anlam çerçevesi büyük ölçüde korunmuştur.

Modern connection

Bu karşılaştırmalı okuma, bilgiyi çarpıtarak veya taklit yoluyla aktarmanın, özellikle maddi çıkar amacı taşıdığında ne denli ciddi bir sorumluluk doğurduğunu hatırlatabilir. Burada ilim ile dürüstlüğün birlikte yürümesi gerektiği, yani hem doğru bilgiye ulaşma çabasının hem de bunu aktarırken ihlasın önemli olduğu düşünülebilir. Bu bağlamda eğitim ve doğru bilgi aktarımının toplumsal güveni koruyan bir unsur olduğu ihtiyatla vurgulanabilir.

AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar