كِلْتَا ٱلْجَنَّتَيْنِ ءَاتَتْ أُكُلَهَا وَلَمْ تَظْلِم مِّنْهُ شَيْـًٔا وَفَجَّرْنَا خِلَٰلَهُمَا نَهَرًا

“Each of the gardens gave its fruit and withheld naught thereof. And We caused a river to gush forth therein.” — M. M. Pickthall

Tafsirs

AI-generated
Taberî9-10. c.✓ Citation verified

Taberî'ye göre bu ayet, iki bahçenin de meyvesini ve içindeki hurma, üzüm ve çeşitli ekinlerden ne varsa eksiksiz verdiğini anlatır. 'Kilte'nin tekil bir fiil ile ('âtet') kullanılmasını dilbilgisi açısından açıklar; ayrıca bahçeler arasından bir nehir akıttığını ve bunun tefcîr (bol akıtma) anlamına geldiğini belirtir.

يقول: كلا البستانين أطعم ثمره وما فيه من الغروس من النخل والكرم وصنوف الزرع. وقال: كلتا الجنتين، ثم قال: آتت، فوحد الخبر، لأن كلتا لا يفرد واحدتها
Zemahşerî12. c.✓ Citation verified

Zemahşerî'ye göre 'âtet' fiilinin tekil formda gelmesi 'kiltâ' kelimesinin lafız olarak müfred (tekil) olmasından dolayıdır; anlam esas alınıp 'âtetâ' denilmesi de caiz olurdu. Ayrıca 've feccernâ' kıraatinin tahfif ile okunduğunu ve Abdullah'ın kıraatinde 'kullu'l-cenneteyni âtâ ükülehâ' şeklinde zamirin 'küll' lafzına döndürüldüğünü aktarır.

وآتت : حمل على اللفظ ، لأن { كلتا } لفظه لفظ مفرد ، ولو قيل : آتتا على المعنى : لجاز
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified

Bu müfessire göre âyetteki bağlamda 'zulüm' kelimesi 'noksanlık, eksiklik' anlamındadır; nitekim Araplar 'zalemenî hakkî' derken 'hakkımı eksiltti' kastederler. Ayrıca metinde 'âtet' fiilinin tekil kullanılmasının, iki bahçenin ayrı ayrı değil bir bütün olarak ele alınmasından kaynaklandığı ve 'kilâ/kiltâ' kelimelerinin dilbilgisel kullanımının bu bağlamda açıklandığı belirtilir.

والظلم النقصان ، يقول الرجل : ظلمني حقي أي نقصني
Kurtubî13. c.✓ Citation verified

Kurtubî bu ayette geçen ifadeyi, iki bahçenin her birinin (verimlilikte) eksilmediğini, ve içlerinde bir nehir akıttığımızı, o nehri iki bahçenin ortasından yardığımızı belirtmek üzere yorumluyor.

أي كل واحدة من الجنتين أي لم تنقص قوله تعالى : أيأجرينا وشققنا وسط الجنتين بنهر
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified

Bu metne göre bağın meyvesini eksiksiz şekilde çıkardığı ve içindeki nehirlerin bahçenin farklı yerlerinde dağınık şekilde aktığı ifade edilmektedir.

أي أخرجت ثمرها أي ولم تنقص منه شيئا أي والأنهار متفرقة فيهما ههنا وههنا قال مجاهد
Beydâvî13. c.✓ Citation verified

Beydâvî'ye göre bu ayetlerde bahsedilen iki bağ, ürünlerini tam verip hiçbir şeyi eksik bırakmamıştır; bu durum diğer bahçelerde meyvelerin bazı yıllar tam olup bazı yıllar eksik olması alışkanlığına aykırı bir kemal ifade eder. Aralarından akıtılan nehir bu bağların sürekli sulanmasını ve güzelliklerinin artmasını sağlamıştır. Sahibinin 'ثمر' (mal çeşitleri) ve 'أعز نفرا' (hizmetçi/yardımcı veya oğullar bakımından daha güçlü olma) ifadeleriyle böbürlenmesi anlatılmaktadır.

ولم تظلم منه ولم تنقص من أكلها. شيئا يعهد في سائر البساتين فإن الثمار تتم في عام وتنقص في عام غالبا. وفجرنا خلالهما نهرا ليدوم شربهما فإنه الأصل ويزيد بهاؤهما

Comparison

Common ground

Müfessirlerin çoğu 'kilte/kiltâ âtet' ifadesindeki tekil fiil kullanımını dilbilgisi açısından ele alır ve bunun lafzın müfred oluşundan kaynaklandığını belirtir. Ayrıca iki bahçenin ürününü eksiksiz verdiği ve aralarından bir nehir akıtıldığı hususunda Taberî, Zemahşerî, Kurtubî ve Beydâvî ortak bir okuma sunar.

Differences

Taberî ve Zemahşerî ağırlıklı olarak gramer/kıraat meselelerine odaklanırken, Râzî 'zulüm' kelimesine 'eksiklik' anlamı vererek farklı bir kelime tahlili sunar. İbn Kesîr ise nehirlerin bahçede dağınık şekilde aktığını rivayet temelli aktarırken, Beydâvî bu bolluğu bahçe sahibinin böbürlenmesiyle ilişkilendirip anlatıya ahlaki bir boyut katar.

Historical context

Erken dönem müfessirlerden (Taberî) geç dönem müfessirlere (Beydâvî) doğru dil ve kıraat analizi yöntemi sabit kalmış, fakat zamanla kıraat farklılıklarının daha sistemli işlenmesi ve ayetin ahlaki/anlatısal boyutunun (böbürlenme teması) daha belirgin vurgulanması görülür.

Modern connection

Bu ayetteki bolluk ve nimetin eksiksizliği, insanın sahip olduğu imkanları şükür ve tevazu ile karşılaması gerektiğine dair bir hatırlatma olarak okunabilir. Bahçe sahibinin nimetlerle böbürlenmesi, maddi imkanların ahlaki bir sınav olduğuna işaret eder; bu da bireyi ihlas ve alçakgönüllülük üzerinde düşünmeye davet edebilir. Tabiattaki düzen ve bereket, ilim ile iman arasındaki uyumu hatırlatan bir örnek olarak da değerlendirilebilir.

AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar