أَفَأَصْفَىٰكُمْ رَبُّكُم بِٱلْبَنِينَ وَٱتَّخَذَ مِنَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ إِنَٰثًا إِنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلًا عَظِيمًا
“Hath your Lord then distinguished you (O men of Makka) by giving you sons, and hath chosen for Himself females from among the angels? Lo! verily ye speak an awful word!” — M. M. Pickthall
Taberî9-10. c.✓ Citation verified
Bu müfessire göre ayet, müşriklerin kendileri için hoş görmedikleri kız çocuklarını Allah'a nispet edip meleklerin Allah'ın kızları olduğunu iddia etmelerini kınamaktadır. Onlar kendi nefisleri için razı olmadıkları şeyi Allah'a yakıştırarak büyük bir söz söylemiş ve Allah'a iftira atmışlardır. Taberî bu iddianın Yahudilere ait olduğuna dair bir rivayeti de nakleder.
أفخصكم ربكم بالذكور من الأولاد وأنتم لا ترضونهن لأنفسكم، بل تئدونهن، وتقتلونهن، فجعلتم لله ما لا ترضونه لأنفسكم
Zemahşerî12. c.✓ Citation verified
Zemahşerî'ye göre bu ayet, Allah'a çocuk isnat eden ve melekleri kız olarak niteleyen müşriklere yönelik bir kınama hitabıdır. Bu görüşe göre müşrikler üç yönden hataya düşmüştür: Allah'a cisimlere özgü olan evlat nispet etmişler, kendileri için erkekleri seçip Allah'a hoşlanmadıkları kızları vermekle kendilerini O'na üstün tutmuşlar, ve Allah'ın en üstün yarattığı melekleri en aşağı derece olan dişilik ile nitelemişlerdir.
خطاب للذين قالوا بإضافتكم إليه الأولاد وهي خاصة بالأجسام ، ثم بأنكم تفضلون عليه أنفسكم حيث تجعلون له ما تكرهون ، ثم بأن تجعلوا الملائكة وهم أعلى خلق الله وأشرفهم أدون خلق الله وهم الإناث
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified
Bu müfessire göre ayet, Allah'a kız çocuğu nispet edilmesinin akıl ve din açısından ne denli çirkin bir iddia olduğunu vurgular. Râzî'ye göre buradaki istifham edatı, gerçekte cevabı olmayan, sadece muhatabı rezil edecek şekilde açıkça bâtıl bir görüşü kınamak amacıyla kullanılmıştır. Ayrıca çocuk isnadının Allah'ı parçalardan mürekkeb kılacağı, dolayısıyla vâcibü'l-vücûd olmasıyla çeliştiği; bir de eğer evlat sahipliği kabul edilse, insanların üstün olanı (erkek) kendilerine, aşağı olanı (kız) Allah'a nispet etmiş olacakları belirtilir.
قال النحويون هذه الهمزة همزة تدل على الإنكار على صيغة السؤال عن مذهب ظاهر الفساد لا جواب لصاحبه إلا بما فيه أعظم الفضيحة
Kurtubî13. c.✓ Citation verified
Bu metin çok kısa bir parça olup, incelenen ayette geçen bir ifadenin 'Allah katında günah/vebal olarak' anlamına geldiğini belirtmektedir. Metin ayrıca İsrâ suresi 41. ayete atıf yaparak bir başka ayetle bağlantı kurmaktadır. Metnin eksik ve kesik olması nedeniyle Kurtubî'nin bu görüşe dair daha geniş açıklaması bu parçada yer almamaktadır.
أي في الإثم عند الله عز وجل
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified
İbn Kesîr, müşriklerin iddiasına göre Allah'ın kendisine kızları seçtiği halde, kendileri için erkek çocukları tercih ettiklerini vurgular. Onların kendilerine hoş görmedikleri, hatta bazen diri diri gömerek öldürdükleri kız çocuklarını Allah'a nispet etmelerinin çok çirkin ve adaletsiz bir taksim olduğunu belirtir.
أي في زعمكم أن لله ولدا ثم جعلكم ولده الإناث التي تأنفون أن يكن لكم وربما قتلتموهن بالوأد فتلك إذا قسمة ضيزى
Beydâvî13. c.✓ Citation verified
Beydâvî'ye göre bu ayet, meleklerin Allah'ın kızları olduğunu söyleyenlere yönelik bir hitaptır ve baştaki hemze inkâr/kınama içindir. Ona göre anlam şudur: Rabbiniz sizi evladın en üstünü olan oğullarla özel kılıp kendisi için meleklerden kızlar mı edindi; bu, akıllarınızın ve âdetinizin gerektirdiğine aykırıdır. Beydâvî, bu sözün büyük bir söz oluşunu üç yönden açıklar: Allah'a evlat isnad etmek (ki evlat oluş çabuk yok olan cisimlere özgüdür), kendinizi O'na tercih etmek (beğenmediğinizi O'na yakıştırmak) ve Allah'ın en şerefli mahlûku olan melekleri aşağı bir mevkiye koymak.
والهمزة للإنكار والمعنى: أفخصكم ربكم بأفضل الأولاد وهم البنون. واتخذ من الملائكة إناثا بنات لنفسه وهذا خلاف ما عليه عقولكم وعادتكم.
Comparison
Common ground
Tüm müfessirler ayetin, müşriklerin melekleri Allah'ın kızları saymasını ve kendileri için hoşlanmadıkları kız çocuklarını Allah'a nispet etmelerini kınadığı konusunda birleşir. Zemahşerî, Râzî ve Beydâvî bu çirkinliği üç ortak yönle (Allah'a evlat isnadı, kendini üstün tutma, meleği aşağı görme) açıklar; İbn Kesîr ve Taberî ise bunu kız çocuklarına yönelik toplumsal tutumla (hatta öldürülmeleriyle) ilişkilendirir.
Differences
Taberî bağlamsal okumaya ek olarak rivayet yöntemini kullanıp iddiayı bazen Yahudilere dayandırır; Zemahşerî ve Beydâvî belağat ve dil tahliline daha çok ağırlık verirken, Râzî istifham edatının inkâri işlevini kelami/akli istidlalle derinleştirir. Kurtubî'nin görüşü metnin eksik olması nedeniyle sınırlı kalmış, sadece bir kelimenin anlamına ve başka bir ayete atfa odaklanmıştır. İbn Kesîr ise daha çok ahlaki/toplumsal boyutu vurgular.
Historical context
Erken dönem müfessiri Taberî rivayet ve bağlama dayanırken, sonraki dönemlerde Zemahşerî ve Beydâvî'de belağat/dil tahlili ön plana çıkmış, Râzî'de ise kelami ve akli istidlal daha sistemli işlenmiştir. Bu, tefsir usulünün rivayetten dirayete ve akli istidlale doğru genişlemesini yansıtır; temel kınama teması ise tüm dönemlerde sabit kalmıştır.
Modern connection
Bu ayet, toplumda cinsiyete dayalı ayrımcı tutumların ne denli eskiye dayandığını ve bunun ahlaken ne kadar sorunlu görüldüğünü hatırlatır. Kız ve erkek çocuklara eşit değer verilmesi, aile içi adalet ve toplumsal dayanışma açısından günümüzde de üzerinde durulması gereken bir ilkedir. Ayrıca ayetin akli istidlal yönü, iman ile düşünce/mantık arasındaki uyumun önemine dair yapıcı bir hatırlatma sunar.
AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar