وَٱسْتَبَقَا ٱلْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُۥ مِن دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا ٱلْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَآءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوٓءًا إِلَّآ أَن يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
“And they raced with one another to the door, and she tore his shirt from behind, and they met her lord and master at the door. She said: What shall be his reward, who wisheth evil to thy folk, save prison or a painful doom?” — M. M. Pickthall
Taberî9-10. c.✓ Citation verified
Taberî'ye göre bu ayet, Yusuf ile kapıya doğru koşuşmaları anlatır: Yusuf kadının çirkin isteğinden kaçarken kadın onu geri çekmeye çalışmış ve gömleğini arkadan yırtmıştır; bu durum Yusuf'un kaçan, kadının ise talep eden taraf olduğunu gösterir. Kapıda kadının kocasıyla (seyyid, yani zevc) karşılaşmaları üzerine kadın, kocasının kendisini fücurla itham etmesinden korkarak suçu Yusuf'a atmış ve onun cezalandırılmasını istemiştir.
فقدته من دبر، يعني: شقته من خلف لا من قدام، لأن يوسف كان هو الهارب وكانت هي الطالبة
Zemahşerî12. c.✓ Citation verified
Zemahşerî'ye göre 'وتسابقا الباب' ifadesi hazif üslubuyla (câr'ın hazfi ve fiilin doğrudan mekâna bağlanması) açıklanır; Yusuf kadından kaçarken gömleğinin yırtılması bu koşuşma sırasında gerçekleşmiştir. Kadının kocasına 'seyyidî' demesi, Yusuf'un gerçek anlamda köle-efendi ilişkisinde onun efendisi olmadığına, mülkiyetin sahih olmadığına işaret eder. Zemahşerî ayrıca kadının, kocasının o şüpheli durumu görmesi üzerine hem kendini temize çıkarmak hem Yusuf'u tehdit ederek onu kendi isteğine razı etmek amacıyla bir hile kurduğunu belirtir.
لما اطلع منها زوجها على تلك الهيئة المريبة وهي مغتاظة على يوسف إذ لم يؤاتها جاءت بحيلة جمعت فيها غرضيها : وهما تبرئة ساحتها عند زوجها من الريبة والغضب على يوسف
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified
Bu müfessire göre Yûsuf kapıya doğru kaçarken kadın onu arkasından yakalamaya çalışmış, ikisi kapıya varmak için yarışmış ve kadın kocasına Yûsuf hakkında hapis veya elem verici bir ceza istemiştir; ancak metin, kadının ifadesindeki inceliklerin onun Yûsuf'a duyduğu şiddetli sevgiden kaynaklandığını, bu yüzden azaptan önce hapsi zikrettiğini ve kesin bir hüküm belirtmeyip genel bir ifade kullandığını belirtir. Ayrıca müfessir, Yûsuf'un doğruluğunu gösteren birçok karîne (delalet eden işaret) sıralayarak kadının suçlu, Yûsuf'un ise masum olduğunu ortaya koyar.
وثانيها : أن حبها الشديد ليوسف حملها على رعاية دقيقتين في هذا الموضع وذلك لأنها بدأت بذكر السجن ، وأخرت ذكر العذاب ، لأن المحب لا يسعى في إيلام المحبوب
Kurtubî13. c.✓ Citation verified
Kurtubî'ye göre bu ayet Kur'an'ın mucizevî icazının bir örneğidir; çünkü kısa bir ifadede Yusuf'un kaçışı, Züleyha'nın onu yakalaması, gömleğin arkadan yırtılması ve şahidin bulunması gibi çok sayıda anlam bir arada toplanmıştır. Ayrıca metinde 'استباق', 'قد', 'قط' gibi kelimelerin dilsel farkları ve gömleğin önden mi arkadan mı yırtıldığına dair kıyas ve örfle amel esasına dayanan fıkhi bir istidlal de yer almaktadır; Mâlikî fakihlerin bu ayetten çıkardığı hüküm buna örnektir.
وهذا من اختصار القرآن المعجز الذي يجتمع فيه المعاني وذلك أنه لما رأى برهان ربه هرب منها فتعاديا هي لترده إلى نفسها وهو ليهرب عنها
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified
İbn Kesîr'e göre bu ifadeler Yusuf'un (a.s.) suçlanma sürecindeki gerçek durumunu anlatır: Kadın onu şiddetli ve acı verici bir şekilde dövdürmekle tehdit etmiş, bunun üzerine Yusuf hakkı savunarak kendisine yöneltilen hıyanet suçlamasından beri olduğunu ortaya koymuş ve doğru sözlü, dürüst biri olarak konuşmuştur. Metinde ayrıca 'fahişe' ve 'hapsedilme' kelimelerinin anlamlarına dair kısa açıklamalar da yer almaktadır.
فعند ذلك انتصر يوسف عليه السلام بالحق وتبرأ مما رمته به من الخيانة
Beydâvî13. c.✓ Citation verified
Beydâvî'ye göre Yûsuf, kadından kaçıp kapıya yönelmiş, kadın onu içeriden çıkmasın diye arkasından yakalayıp gömleğini arkadan çekmiş ve bu şekilde gömlek yırtılmıştır. Kapıda kocasıyla karşılaştıklarında kadının söylediği söz, kendisinin ondan kaçtığı yalanını süsleyerek kocasının yanında kendini temize çıkarmak ve Yûsuf'tan öç almak amacıyla kocasını ona karşı kışkırtmak içindir.
وذلك أن يوسف فر منها ليخرج وأسرعت وراءه لتمنعه الخروج. وقدت قميصه من دبر اجتذبته من ورائه فانقد قميصه
Comparison
Common ground
Tüm müfessirler ayeti aynı olay örgüsü üzerinden okur: Yusuf kaçarken kadın onu arkadan yakalar, gömlek bu sırada yırtılır ve kapıda kocayla karşılaşınca kadın suçu Yusuf'a atarak kendini temize çıkarmaya çalışır. Yusuf'un masumiyeti, kadının ise suçlu ve hile kuran taraf olduğu ortak vurgudur.
Differences
Taberî ve İbn Kesîr rivayet ağırlıklı bir anlatım sunar ve olayı sahâbe/tâbiîn nakilleriyle temellendirir. Zemahşerî ve Beydâvî dilbilimsel-belâgat analizine (hazif, ta'lîl, i'rab) yoğunlaşarak metnin iç mantığını çıkarır. Râzî psikolojik-mantıksal karînelere dayanarak kadının ifadesindeki ince nüansları (hapis-azap sıralaması gibi) sevgi saplantısıyla açıklar. Kurtubî ise dil tahlilinin yanına fıkhi istidlal (gömleğin yırtılma şekline dair kıyas ve örf) ekleyerek meseleye hukuki bir boyut katar; bu farklar ekol (fıkıh-tefsir ilişkisi) ve yöntem (rivayet/dirayet) çeşitliliğinden kaynaklanır.
Historical context
Erken dönem müfessirleri (Taberî) rivayete dayalı sade bir anlatımla yetinirken, sonraki dönemlerde (Zemahşerî, Râzî, Kurtubî, Beydâvî) dil, belâgat, mantık ve fıkıh gibi araçların devreye girmesiyle ayet daha çok yönlü ve katmanlı incelenmiştir. Temel olay örgüsü değişmeden kalmış, ancak yorum derinliği ve kullanılan yöntemler zamanla çeşitlenip zenginleşmiştir.
Modern connection
Bu kıssa, doğruluk ve dürüstlüğün zor durumlarda bile terk edilmemesi gerektiğine dair bir hatırlatma olarak okunabilir; sabır ve ihlasın, haksız bir suçlama karşısında bile insanı ayakta tutan değerler olduğu vurgulanabilir. Ayrıca metnin farklı ilim dallarınca (dil, mantık, fıkıh) birlikte incelenmesi, ilim ile iman arasındaki uyumlu ve yapıcı yaklaşımın bir örneği olarak değerlendirilebilir.
AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar