قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّى وَءَاتَىٰنِى مِنْهُ رَحْمَةً فَمَن يَنصُرُنِى مِنَ ٱللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُۥ فَمَا تَزِيدُونَنِى غَيْرَ تَخْسِيرٍ

“He said: O my people! Bethink you: if I am (acting) on clear proof from my Lord and there hath come unto me a mercy from Him, who will save me from Allah if I disobey Him? Ye would add to me naught save perdition.” — M. M. Pickthall

Tafsirs

AI-generated
Taberî9-10. c.✓ Citation verified

Taberî'ye göre Sâlih peygamber kavmine, Allah'ın kendisine nübüvvet, hikmet ve İslam bahşettiğini, eğer O'na isyan ederse azabından kimsenin kendisini kurtaramayacağını söylemektedir. Kavminin atalarına ibadet etmeyi mazeret göstermesi ise onlara Allah'ın rahmetinden nasiplerini kaybettirmekten, yani ziyandan başka bir şey artırmayacaktır.

فما تزيدونني بعذركم الذي تعتذرون به من أنكم تعبدون ما كان يعبد آباؤكم غير تخسير لكم يخسركم حظوظكم من رحمة الله
Zemahşerî12. c.✓ Citation verified

Zemahşerî'ye göre 'فما تزيدونني غير تخسير' ifadesindeki tehdit, kavminin sözlerinin Nûh'a bir fayda sağlamayacağını, aksine onları hüsrana nispet etmesi anlamına geldiğini ifade eder. Ayrıca 'آية' kelimesinin nasb sebebini, işaret isminin ihtiva ettiği fiil anlamının onda amel etmesine bağlar ve 'لكم' ifadesinin bu kelimeye takaddüm eden bir hal olarak müteallik olduğunu açıklar.

فإن قلت : فبم يتعلق { لكم } قلت بآية حالا منها متقدمة ؛ لأنها لو تأخرت لكانت صفة لها ، فلما تقدمت انتصبت على الحال
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified

Râzî'ye göre bu ifade, Salih'in kavmine hitaben eğer onların kendisini davet ettiği küfür üzere onlara tabi olursa, dinde ancak zarara uğrayacağını ve helak olan hüsrana düşenlerden olacağını bildirmesine bir delalettir.

كالدلالة على أنه أراد إن أتبعكم فيما أنتم عليه من الكفر الذي دعوتموني إليه لم أزدد إلا خسرانا في الدين فأصير من الهالكين الخاسرين
Kurtubî13. c.✓ Citation verified

Kurtubî'ye göre ayetteki soru ifadesi olumsuzluk anlamı taşır; yani kimse Allah'a karşı geldiğinde peygambere yardım edemez. 'Tahsîr' kavramı, Ferrâ'ya göre hidayetten uzaklaştırma ve saptırma anlamındadır ve bu kaybın kendilerine (muhataplara) ait olduğu, peygambere değil onlara zarar getirdiği belirtilir. İbn Abbas'tan nakledilen bir görüşe göre ise ayetin anlamı, babalarının dinine dayanarak yaptıkları itirazın kendisine ancak onların hüsranı konusunda bir basiret/anlayış artırdığı şeklindedir.

استفهام معناه النفي أي لا ينصرني منه إن عصيته أحد أي تضليل وإبعاد من الخير قاله الفراء والتخسير لهم لا له صلى الله عليه وسلم
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified

İbn Kesîr'e göre bu metin, peygamberin kendisini Allah'a davetten ve tevhid çağrısından alıkoymanın kendisine bir fayda sağlamayacağını, aksine kavminin ona bir şey ekleyip eksiltemeyeceğini ifade ettiğini aktarır. Buna göre kavminin tehdit ve engellemeleri, onun risalet görevini terk etmesine yol açmayacaktır.

وتركت دعوتكم إلى الحق وعبادة الله وحده فلو تركته لما نفعتموني ولما زدتموني أي خسارة
Beydâvî13. c.✓ Citation verified

Beydâvî'ye göre kavmi Sâlih'e, aralarında bulunduğu ilk zamanlarda kendisinden umutlu olduklarını, çünkü onda doğruluk ve akıllılık belirtileri gördüklerini, kendilerine önder ve müsteşar olmasını veya en azından dinlerinde kendilerine muvafakat etmesini beklediklerini söylerler; fakat bu tevhid çağrısını işitince ondan ümitlerini kestiklerini ve onun davetinden kuşku duyduklarını belirtirler. Sâlih ise kendisinin Rabbinden apaçık bir delil ve nübüvvet rahmeti üzere olduğunu, buna karşı isyan ettiği takdirde Allah'ın azabından onu kimsenin kurtaramayacağını söyler; kavminin kendisine tabi olmalarını istemesinin ona zarardan (husrandan) başka bir şey katmayacağını ifade eder.

قد كنت فينا مرجوا قبل هذا لما نرى فيك من مخايل الرشد والسداد أن تكون لنا سيدا ومستشارا في الأمور، أو أن توافقنا في الدين فلما سمعنا هذا القول منك انقطع رجاؤنا عنك

Comparison

Common ground

Taberî, Zemahşerî, Râzî, Kurtubî, İbn Kesîr ve Beydâvî; ayetteki 'tahsîr' ifadesinin peygambere değil, ona itiraz eden kavme zarar getirdiği; kavmin atalarının dinine sarılarak yaptığı itirazın peygamberin risalet görevini etkilemeyeceği hususunda birleşir. Ayrıca hiçbirinin görüşü diğeriyle temelde çatışmaz, çoğu birbirini tamamlar.

Differences

Taberî rivayet temelli (Mücahid nakli) bir okuma sunarken, Zemahşerî ve Beydâvî meseleyi ağırlıklı olarak dil/nahiv ve belağat açısından çözümler (i'rab, mecaz, şek edatı gibi). Kurtubî, Ferrâ ve İbn Abbas nakillerini dil tahliliyle birleştirerek 'tahsîr' kavramına hidayetten uzaklaşma anlamı katar. İbn Kesîr ise bağlamsal bir okumayla ayeti peygamberin davet azmine bağlar. Beydâvî ayrıca kavmin Sâlih'e dair beklenti ve hayal kırıklığını psikolojik/bağlamsal bir çerçeveyle detaylandırır. Bu farklar, müfessirlerin ekolsel eğilimlerinden (rivayet tefsiri, dirayet tefsiri, dil/belağat ağırlıklı tefsir) kaynaklanır.

Historical context

En eski müfessir Taberî rivayete dayalı sade bir açıklama sunarken, sonraki dönemlerde (Zemahşerî, Râzî, Beydâvî) dil ve belağat tahlilinin öne çıktığı görülür; bu, tefsir ilminin zamanla nahiv, i'rab ve mantık temelli dirayet yöntemlerine doğru genişlemesiyle örtüşür. Kurtubî ve İbn Kesîr gibi daha sonraki müfessirler ise rivayet ile dil tahlilini birleştiren sentezci bir yaklaşım benimser. Temel anlam (kavmin itirazının kendine zarar getirmesi) tüm dönemlerde sabit kalmıştır; değişen, bu anlamı ortaya koyma yöntemidir.

Modern connection

Bu ayet, bir kişinin doğru bildiği bir çağrıyı sürdürürken karşılaştığı itiraz ve baskılara karşı sabırla ve ihlasla yoluna devam etmesinin önemine dikkat çekebilir. Ayrıca köklü alışkanlıklara veya geleneklere sırf 'atalarımız böyle yapıyordu' diye sarılmanın, sağduyulu bir sorgulama ve öğrenme çabası olmadan insanı yanıltabileceği hatırlatılabilir. Bu bağlamda ilim ile iman arasındaki uyumu ve yapıcı bir duruşu koruma gayreti günümüz için de anlamlı bir ders taşır.

AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar