Taberî9-10. Jh.✓ Zitat verifiziert
Taberî, 'ثم أحييناكم من بعد موتكم' ifadesindeki 'ölüm' ve 'diriltme'nin anlamı üzerine farklı rivayetleri aktarır; bir görüşe göre bu, yıldırımın (saika) onları helak etmesinden sonra Allah'ın onları eceline kadar yaşamaları için diriltmesidir. Es-Süddî'nin görüşünü de zikreder; ona göre ayette takdim-tehir vardır ve 'öldükten sonra diriltme' ifadesi aslında peygamber olarak gönderilmelerini ifade eder, ancak Taberî bu tevili zahiren ayetin lafzına aykırı bulup müfessirlerin icmâının bu görüşü hatalı saydığını belirtir. Kendi tercihini ise Süddî'nin görüşünü reddederek, ayetin zahirine uygun okuma yönünde ortaya koyar.
وهذا تأويل يدل ظاهر التلاوة على خلافه مع إجماع أهل التأويل على تخطئته.
Fahreddin er-Râzî12-13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre 'ba's' (diriltme/gönderme) ifadesi, kavramsal olarak ancak ölümden sonra gerçekleşebilecek bir anlam taşır; bu nedenle ayetteki ilgili ifade ölüm sonrası diriltilme ile ilişkilendirilerek anlaşılmaktadır. Bu bağlamda Bakara suresi 56. ayet emsal olarak zikredilmiştir.
لأن البعث قد ( لا ) يكون إلا بعد الموت ، كقوله تعالى : ( البقرة : 56 )
Kurtubî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre ayetteki 'sizi dirilttik' ifadesi, insanların gerçekten öldüklerini ve ruhlarının bedenden ayrıldığını, ardından ecellerini tamamlamaları için tekrar diriltildiklerini anlatmaktadır. Bu husus, hem bâsete (öldükten sonra dirilişe) inanmayan Kureyş müşriklerine hem de bu gerçeği bildikleri halde inkâr eden Ehl-i Kitab'a karşı bir delil ve ispat teşkil etmektedir.
قال قتادة : ماتوا وذهبت أرواحهم ثم ردوا لاستيفاء آجالهم قال النحاس : وهذا احتجاج على من لم يؤمن بالبعث من قريش واحتجاج على أهل الكتاب إذ خبروا بهذا
İbn Kesîr14. Jh.✓ Zitat verifiziert
İbn Kesîr, taşla vurulup öldükten sonra diriltilen yetmiş kişinin (veya kavmin) tekrar dünyada mükellef (sorumlu) olup olmadığı meselesini tartışır. Mâverdî'den nakille iki görüş zikreder: birincisi, olayı bizzat gözlemlemeleri sebebiyle tekliften düştükleri; ikincisi ise akıllı hiçbir kimsenin tekliften hâriç kalmaması gerektiği için mükellef kaldıkları görüşüdür. Kurtubî'nin de bu ikinci görüşü tercih ettiğini, çünkü olağanüstü şeylere şahit olmanın tekellüfü ortadan kaldırmayacağını, nitekim İsrailoğullarının da pek çok harikulade olaya şahit oldukları halde mükellef kaldıklarını belirtir.
وقد حكى الماوردي في ذلك قولين أحدهما أنه سقط التكليف عنهم لمعاينتهم الأمر جهرا حتى صاروا مضطرين إلى التصديق والثاني أنهم مكلفون لئلا يخلو عاقل من تكليف قال القرطبي وهذا هو الصحيح لأن معاينتهم للأمور الفظيعة لا تمنع تكليفهم
Beydâvî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Beydâvî, İsrailoğulları'nın yıldırım çarpması sonucu ölümden diriltilmesinin, bu diriltmenin şükür nimeti olarak veya Allah'ın azabını gördükten sonra küfürden vazgeçmeleri için verildiğini belirtir. Ardından bulutla gölgelenme, kudret helvası (men) ve bıldırcın (selva) nimetlerinin onlara nasıl indirildiğini açıklar. Nihayetinde bu nimetleri inkar ederek kendilerine zulmettiklerini, Allah'a zulmetmediklerini vurgular.
ثم بعثناكم من بعد موتكم بسبب الصاعقة، وقيد للبعث لأنه قد يكون عن إغماء، أو نوم كقوله تعالى: ثم بعثناهم. لعلكم تشكرون نعمة البعث، أو ما كفرتموه لما رأيتم بأس الله بالصاعقة.
Vergleich
Gemeinsamkeiten
Taberî, Râzî, Kurtubî, İbn Kesîr ve Beydâvî'nin ortak yönü, ayetteki 'ölüm ve diriltme' ifadesinin gerçek/hakiki bir ölüm ve sonrasında gerçek bir diriltme olduğunu kabul etmeleridir; çoğu müfessir bunu Süddî'nin 'peygamber gönderilme' şeklindeki mecazi tevilini reddederek zahiri anlamda okumuştur.
Unterschiede
Taberî dil tahlili ve icmâ vurgusuyla Süddî'nin görüşünü açıkça yanlış bulurken, Râzî meseleyi daha çok belağat/dil mantığı ve Kur'an içi karşılaştırmayla (Bakara 56) temellendirir. Kurtubî olayı Kureyş ve Ehl-i Kitab'a yönelik bir delil bağlamına oturtururken, İbn Kesîr meseleyi fıkhi bir soruna, yani dirilenlerin tekrar mükellef olup olmadığına taşır ve akli istidlal ağırlık kazanır. Beydâvî ise olayı daha çok nimet ve şükür-küfür dengesi çerçevesinde ele alarak kıssa anlatımına yönelir; bu farklar müfessirlerin yöntem (dilci, kelamcı, fıkıhçı, kıssacı) farklılıklarından kaynaklanır.
Historischer Kontext
Erken dönem müfessiri Taberî meseleyi rivayet ve icmâ zemininde çözmeye çalışırken, sonraki dönemde Râzî ve Beydâvî gibi müfessirler dil ve kelam merkezli bir yaklaşımla konuyu derinleştirmiş, Kurtubî ve İbn Kesîr gibi daha geç dönem müfessirler ise meseleyi fıkhi ve istidlali tartışmalara genişletmiştir; temel kabul (gerçek ölüm-diriliş) sabit kalmış, yöntem ve odak noktaları zamanla çeşitlenmiştir.
Bezug zur Gegenwart
Bu ayet, olağanüstü bir tecrübeye şahit olmanın bile kişiyi sorumluluktan muaf kılmadığını, asıl belirleyicinin kalpteki teslimiyet ve şükür bilinci olduğunu hatırlatır. Günümüzde de bilgiye veya mucizevi bir deneyime sahip olmanın kendisi yeterli değildir; bunun ahlaki sorumluluk ve şükür duygusuyla bütünleşmesi, ilim ile iman arasında dengeli bir tutum geliştirilmesi öğüt olarak değerlendirilebilir.
KI-Analyse — keine Fatwa oder Urteil, noch nicht durch Fachprüfung freigegeben